Op zaterdag 27 mei blokkeerden naar schatting 8500 activitisten de A12 in Den Haag. Er was geen misverstand mogelijk: de politie riep betogers al direct bij aanvang door megafoons toe dat de demonstratie verboden was en dat wie bleef het risico liep om te worden gearresteerd. De waterkanonnen stonden al te spuiten. De demonstratie vond inderdaad zonder vergunning plaats en het blokkeren van een snelweg druist in tegen de wet. Toch vonden en vinden wij de actie wel degelijk legitiem.
De gevolgen van klimaatverandering zijn over de hele wereld al voelbaar. Rijke landen stoten de meeste broeikasgassen uit. Arme landen, en daarin weer de allerarmste en meest kwetsbare mensen, dragen de meeste gevolgen. Mensen met tot op de draad versleten kleren die nauwelijks vlees eten en zelf geen auto hebben, laat staan ooit een vliegtuig hebben genomen. Zij betalen de hoogste prijs voor klimaatverandering. Zij betalen met hun gezondheid, hun woonplek, hun veiligheid, en steeds vaker met hun leven.
Neerwaartse spiraal
Hittegolven in India bereiken temperaturen boven de 45 graden. Mensen met een kwetsbare gezondheid in een hete sloppenwijk en een huis met een golfplaten dak overleven dit niet. De herder in Kenia die door droogte zijn geiten verliest, is alles kwijt: geld voor nieuwe geiten is er niet. Het gezin draait in een armoedespiraal naar beneden. Vorige zomer overstroomde in Pakistan. 8.000 kilometer aan wegen, daarbij gingen 105 bruggen kapot. Voordat die gerepareerd zijn is er alweer een volgende overstroming. Zo komt ook dit land als geheel in een neerwaartse spiraal. Wij hebben een ereschuld aan kwetsbare mensen in arme landen.
Een basisprincipe van beschaving is dat je verantwoordelijkheid neemt voor de schade die je een ander toebrengt. De vervuiler betaalt. Rijke landen moeten arme landen compenseren. Maar dat gebeurt niet. Er zijn nog geen concrete afspraken over compensatie. De 100 miljard dollar per jaar die de rijke landen hebben toegezegd voor klimaatadaptatie wordt vooralsnog niet geleverd. Wat wel wordt betaald, vloeit deels terug naar westerse bedrijven die aan klimaatadaptatie verdienen. Zelfs de acute humanitaire hulp om de ergste gevolgen te dempen schiet tekort. Vorige week mislukte een VN-top over de droogte in de Sahel, waar rijke landen nog geen miljard opbrachten van de 5 miljard die er nodig is. Een schril contrast met de 30 miljard die alleen al in Nederland jaarlijks aan belastingvoordelen en subsidies naar de fossiele industrie gaat.
Ecocide
De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Antonio Guterres, stelt klimaatverandering gelijk aan ecocide. Hij zei vorig jaar op Twitter: ‘Klimaatactivisten worden soms als gevaarlijke radicalen gezien. Maar de echte gevaarlijke radicalen zijn die landen die de productie van fossiele energie opschroeven’. De bezetting van de A12 was gericht tegen fossiele subsidies.
Extinction Rebellion staat voor geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid in de traditie van Mahatma Gandhi, Martin Luther King en Bertrand Russell. Een geweldloze blokkade van een snelweg, met een eis die in overeenstemming is met oproepen van de Verenigde Naties, is voor ons een gerechtvaardigd antwoord op het geweld van klimaatverandering, uitgeoefend op weerloze mensen, dieren, en ecosystemen. De politiek treuzelt, laat zich belobbyen en hoopt op innovatie. Maar daar is helemaal geen tijd voor. Luister naar de wetenschap, luister naar het VN-klimaatpanel IPCC. Steeds meer wetenschappers sluiten zich aan bij Scientist Rebellion. Ook wij zijn er volgende keer weer bij.
Dit artikel is geschreven door Thea Hilhorst (Erasmus Universiteit Rotterdam) en Klaas Landsman, hoogleraar Wiskunde aan de Radboud Universiteit, en verscheen eerder op de website van de Volkskrant. Foto: Mika Baumeister on Unsplash