1962-1965: Edward Schillebeeckx zet het Vaticaan op stelten
Edward Schillebeeckx (1914-2009) treedt na zijn schoolopleiding in in de dominicanerorde. Na zijn priesteropleiding studeert hij aan de Sorbonne en Le Saulchoir, een dominicaans instituut in Parijs. In Parijs maakt hij kennis met de Nouvelle Théologie, een afrekening met de klassieke scholastieke traditie van theologie, waarin alles logisch klop, maar waarin weinig aandacht is voor het leven van mensen. De nieuwe theologie wil juist minder dogmatisch zijn en meer de ervaring van de mens centraal stellen en uitgaan van de geschiedenis van heil en onheil. Schillebeeckx kan gezien worden als de Nederlandstalige representant van die Nouvelle Théologie. Na enkele jaren docentschap aan de priesteropleiding van zijn eigen orde in Vlaanderen, wordt Schillebeeckx in 1957 benoemd tot hoogleraar Dogmatiek in Nijmegen.
In 1962 vragen de Nederlandse bisschoppen Schillebeeckx als adviseur mee naar het Tweede Vaticaans Concilie. Gedurende vier jaar zal hij elk najaar meereizen naar Rome, waar hij buiten de officiële ontmoetingen geregeld voordrachten houdt. Dit draagt bij aan zijn reputatie als vooraanstaand theoloog en dat legt ook de Nijmeegse faculteit geen windeieren. Waar tot dan alleen sprake is van een doctoraalopleiding die uitsluitend open staat voor priesters, start Theologie in 1964 met een voor iedereen toegankelijke kandidaatsopleiding. Sinds Schillebeeckx’ benoeming groeit het aantal studenten van een tiental naar 474 in 1968. Deels komt dit door de hervorming van de priesteropleidingen in Nederland, maar ook vanuit het buitenland is groeiende belangstelling, vaak van jonge studenten die speciaal Nederlands leren om zijn colleges te kunnen volgen. Bovendien weet Schillebeeckx van de faculteit meer een eenheid te smeden, waarin collega’s geregelder elkaars werk gaan lezen en bespreken. In zijn werk valt Schillebeeckx op doordat hij thuis is in alle gebieden van de theologie en die ook met elkaar in verband brengt. In zijn boeken snijdt hij belangrijke thema’s aan, zoals de vraag wie Jezus is en wat zijn boodschap van gerechtigheid en liefde in onze tijd kan betekenen, maar ook vragen over de invulling van het ambt. In een tijd van toenemende ontkerkelijking roept hij de vraag op of het celibaat nog wel houdbaar is en of er ruimte moet komen voor vrouwen. Daarbij kijkt hij nadrukkelijk ook of de geschiedenis kan bijdragen aan antwoorden op deze vragen. Edward Schillebeeckx wordt gezien als een van de grootste vernieuwers van de katholieke theologie in de twintigste eeuw. Voor zijn verdiensten als theoloog wordt hem in 1982 de Erasmusprijs toegekend.
Tekst: Peter Zunneberg. Foto: opening RK Universiteit Nijmegen, 17 oktober 1923