Ja, we hebben al eerder gehoord over de afname van het aantal insecten. En nee, we hebben niet veel gedaan om dit op wereldschaal een halt toe te roepen. Dit onderwerp sluit goed aan bij de COP 27-conferentie over klimaatverandering die van 6 tot en met 18 november wordt gehouden in Caïro, Egypte.
Geleidelijke veranderingen en extremen
‘Klimaatverandering verergert andere, door de mens veroorzaakte milieuproblemen,’ stelt Jeffrey Harvey van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Voorbeelden zijn verlies en versnippering van habitats, verschillende vormen van vervuiling, overexploitatie en invasieve soorten.’ Harvey is eerste auteur van een belangrijk artikel van een internationaal team van wetenschappers. Samen geven zij een overtuigend overzicht van de rol van klimaatverandering en klimaatextremen bij de terugloop van het aantal insecten.
Het artikel maakt deel uit van de Scientists' Warning-reeks. ‘Insecten spelen een cruciale rol in talloze ecosystemen, maar bij ten minste een deel van de insecten nemen de aantallen snel af,’ legt Harvey uit. Dit lijkt vooral het geval te zijn in streken met een gematigd klimaat. De auteurs benadrukken dat zowel gebeurtenissen op de langere termijn als extremen op de korte termijn op verschillende manieren schadelijk zijn voor insecten.
De geleidelijke stijging van de mondiale oppervlaktetemperatuur beïnvloedt insecten in hun fysiologie, gedrag, fenologie, verspreiding en interacties tussen soorten. Harvey voegt daaraan toe: ‘Maar ook de steeds vaker voorkomende en langer durende extremen laten hun sporen na: warme en koude periodes, branden, droogtes, overstromingen.’
De bewijzen stapelen zich op
De bewijzen van de effecten stapelen zich op en het wordt allemaal getoond in dit overzicht. Zo kunnen fruitvliegen, vlinders en meelkevers hittegolven overleven, maar mannetjes of vrouwtjes raken gesteriliseerd en kunnen zich dus niet voortplanten: een soort 'levende doden'. Vooral hommels blijken erg gevoelig voor hitte en klimaatverandering wordt nu beschouwd als de belangrijkste oorzaak van de achteruitgang van verschillende Noord-Amerikaanse soorten.
‘Koudbloedige insecten behoren tot de groepen organismen die het zwaarst door klimaatverandering worden getroffen, omdat hun lichaamstemperatuur en metabolisme sterk gekoppeld zijn aan de temperatuur van de omringende lucht,’ legt Harvey uit.
Een belangrijk punt van zorg rondom insecten in een opwarmende wereld is dat planten - waarvan insecten afhankelijk zijn voor voedsel en onderdak - op vergelijkbare wijze worden getroffen door klimaatverandering. En als het aantal insecten afneemt, werkt dit naar boven door in de voedselketen, zoals de afgelopen decennia bijvoorbeeld is gebeurd met veel vogels.
De gevolgen van klimaatverandering voor insecten kunnen worden onderverdeeld in twee grote groepen: geleidelijke veranderingen op lange termijn en extreme gebeurtenissen die in frequentie en ernst zullen toenemen. Mogelijke interventies zijn het formeel beperken van verandering door middel van beleid en het initiëren van publieke initiatieven die helpen de effecten op verschillende manieren te verminderen.
Ondersteunen van de wereldeconomie
Insecten vertegenwoordigen het overgrote deel van de biodiversiteit en verrichten essentiële diensten die de menselijke beschaving in stand houden, zoals bestuiving, ongediertebestrijding, nutriëntenkringloop en afbraak van afval. Als je hun bijdrage aan de wereldeconomie in geld zou moeten uitdrukken gaat het om duizelingwekkende bedragen (miljarden dollars) op jaarbasis. Nog een reden om iets te doen aan klimaatverandering. Harvey: ‘Wijlen de vermaarde mierenecoloog Edward O. Wilson stelde ooit dat het ‘de kleine dingen zijn die de wereld draaiende houden’. En dat doen ze zeker!’
‘In de loop der tijd moeten insecten hun seizoensgebonden levenscycli en verspreiding aanpassen naarmate het warmer wordt,’ zegt Harvey. ‘Hun vermogen om dit te doen wordt echter belemmerd door andere door de mens veroorzaakte bedreigingen zoals vernietiging en versnippering van habitats en door pesticiden.’ Bovendien kunnen kortdurende hittegolven en droogtes de insectenpopulaties drastisch schaden, waardoor zij zich minder goed kunnen aanpassen aan de meer geleidelijke opwarming die tegelijkertijd plaatsvindt.
Wat te doen
Het is van belang dat de wetenschappers niet alleen de problemen beschrijven, maar ook een reeks oplossingen en beheersstrategieën bespreken. Dit kan bijdragen aan een betere bescherming van insecten tegen de opwarming van het klimaat. Particulieren kunnen een bijdrage leveren door voor veel verschillende wilde planten te zorgen, die voedsel vormen en plekken bieden waar insecten kunnen schuilen om de klimaatextremen te doorstaan. Ook kunnen zij het gebruik van pesticiden en andere chemicaliën verminderen. ‘Op grotere schaal moeten we de klimaatverandering tegengaan’, stelt Harvey. 'Rewilding'-programma's moeten ook ruimte bieden aan ecosystemen op microschaal die zorgen voor het behoud van kleine dieren zoals insecten.’
‘Insecten zijn taaie beestjes en we mogen blij zijn dat het nog mogelijk is om het tij te keren,’ aldus Harvey. ‘Maar de tijd dringt. Er moet echt beleid komen om het mondiale klimaat te stabiliseren. In de tussentijd kunnen we allemaal, zowel op overheidsniveau als op individueel niveau, een bijdrage leveren om stedelijke en landelijke gebieden insectvriendelijker te maken.’
Lokale milieukenmerken kunnen zowel schadelijk als gunstig zijn voor insecten (linkerpaneel), vooral wanneer insecten worden blootgesteld aan klimaatextremen zoals droogtes en hittegolven. Ecologisch-gerichte beheersstrategieën (rechterpaneel) kunnen insecten helpen zich aan te passen aan klimaatverandering en andere door de mens veroorzaakte milieuproblemen.
Paper: Scientists’ warning on climate change and insects, Jeffrey A. Harvey, Kévin Tougeron, Rieta Gols, Robin Heinen, Mariana Abarca, Paul K. Abram, Yves Basset, Matty Berg, Carol Boggs, Jacques Brodeur, Pedro Cardoso, Jetske G. de Boer, Geert De Snoo, Charl Deacon, Jane E. Dell, Nicolas Desneux, Michael E. Dillon, Grant A. Duffy, Lee A. Dyer, Jacintha Ellers, Anahí Espíndola, James Fordyce, Matt Forister, Caroline Fukushima, Matthew J. G. Gage, Carlos García-Robledo, Claire Gely, Mauro Gobbi, Caspar Hallmann, Thierry Hance, John Harte, Axel Hochkirch, Christian Hof, Ary Hoffmann, Joel Kingsolver, Greg Lamarre, William Laurance, Blas Lavandero, Cécile Le Lann, Simon Leather, Philipp Lehmann, Margarita M. López-Uribe, Chun-Sen Ma, Gang Ma, Joffrey Moiroux, Lucie Monticelli, Chris Nice, Paul J. Ode, Sylvain Pincebourde, William J. Ripple, Melissah Rowe, Michael Samways, Arnaud Sentis, Alisha A. Shah, Nigel Stork, John S. Terblanche, Madhav P. Thakur, Matthew Thomas, Jason M. Tylianakis, Joan Van Baaren, Martijn Van de Pol, Wim H. Van der Putten, Hans Van Dyck, Wilco C.E.P. Verberk, David Wagner, Wolfgang Weisser, William C. Wetzel, H. Arthur Woods, Kris A.G. Wyckhuys and Steven L. Chown, Ecological Monographs, e1553, XX OCT/NOV 2022. https://doi.org/10.1002/ecm.1553
Foto: Sergio Souzo, via Pexels