Als alle landen die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties in 2030, zoals afgesproken, de duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals of SDG’s) moeten hebben bereikt, is er werk aan de winkel voor iedereen. Ook de studenten van nu moeten leren wat er komt kijken bij het bereiken en handhaven van de zeventien doelen. Om te beginnen moeten ze leren dat ze complex zijn én niet los van elkaar te zien, denkt Edwin van Meerkerk. ‘Daarom is het bijvoorbeeld niet voldoende om als student Biologie alleen maar te kijken naar een vraag als: hoe zorgen we voor schoon zoet water? Je moet je op z’n minst realiseren dat maatregelen die daarvoor nodig zijn, effecten kunnen hebben op andere ontwikkelingsdoelen. En dat je, als er echt iets moet gebeuren, ook juristen nodig hebt, economen, politici, mensen met verstand van gedragsverandering, enzovoort.’
Divergenter denken
Complexe problemen vragen om een aanpak die die complexiteit als uitgangspunt neemt. Een andere manier van werken en denken, die begint bij het onderwijs. Dat is de kern van het voorstel ‘You have a part to play: Higher education for sustainability’ waarmee Van Meerkerk onlangs een Comenius Leadership Fellow beurs in de wacht sleepte. ‘Universitaire studenten zijn erg sterk in “betoogstructuurdenken”, merk ik vaak. Je begint met een probleemstelling, je komt met argumenten en bewijzen, je trekt een conclusie en klaar ben je. Zeker als ze in hun opleiding veel papers moeten schrijven, benaderen ze vraagstukken vaak op die manier. Maar dat is best een eenvormige en ook beperkte benadering.’
Academici anders leren denken, daar kunnen creatieve geesten een vruchtbare rol in spelen, weet hij uit een eerder project. Vandaar dat ook ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten partner is in dit project. ‘Studenten en docenten aan een kunstacademie benaderen een probleem anders dan academici. Zij denken veel divergenter. Daar kunnen ze zich ook wel eens in verliezen, maar mijn ervaring is dat hun aanpak je eigen manier van denken als het ware open breekt. Samen met mensen met inhoudelijke kennis van zaken, uit verschillende disciplines, kom je dan tot ideeën die ons verder kunnen helpen.’
Echte impact op hoger onderwijs
Vanaf het nieuwe academisch jaar gaat Van Meerkerk aan de slag met zijn project. Dat doet hij ‘bottom-up’, ofwel: ‘Het begint met gesprekken met kleine clubjes studenten en docenten over vragen als: waartoe zijn jullie op aarde en hoe sluit dat aan bij de duurzame ontwikkelingsdoelen? Kun je daar in je onderwijs mee uit de voeten, zie je lege plekken, zou je het anders willen?’
Zijn twee belangrijkste doelen zijn: een echte impact hebben op het hoger onderwijs en: instrumenten ontwikkelen waarmee ook andere hogeronderwijsinstellingen aan de slag kunnen om duurzaamheidsdoelen in te bedden in hun onderwijs. Wat die echte impact op het hoger onderwijs betreft: duurzame ontwikkelingsdoelen vragen wat Van Meerkerk betreft om een andere basishouding. ‘Het gaat verder dan een vak hier of een project daar. Je wilt ook dat studenten zich bewust worden van de rol en verantwoordelijkheid die zij als professional kunnen hebben. En dat ze zich realiseren waar ze op een grens stuiten en anderen nodig hebben. Oók om hun eigen denken te doorbreken.’
Foto: Joel Fulgencio via Unsplash