Eerst maar eens die vier hoofdletters. Die staan voor Volatile (vluchtig, veranderlijk), Uncertain (onzeker), Complex en Ambiguous (meerduidig). We hebben het over complexe problemen en uitdagingen die onderhevig zijn aan invloeden van alle kanten, waarvan het verloop onbekend is, de uitkomst ongewis en waarbij meerdere partijen met uiteenlopende belangen betrokken zijn. 'Dit soort vraagstukken doet zich steeds vaker voor', onderstreept Marchau de relevantie van de post-master. 'De ontwikkelingen in de wereld gaan steeds sneller en sectoren raken meer en meer met elkaar vervlochten.'
Onvoorspelbaar
Voor het Institute for Management Research (IMR) onderzoekt Marchau de onzekerheid rondom maatschappelijke issues en ontwikkelt hij hiervoor adaptieve strategieën. Als voorbeeld van hoe VUCA een vraagstuk kan zijn, wijst hij op de energietransitie – een kwestie die vele kanten kent en waarvoor tal van partijen in actie moeten komen. 'Er moeten windmolens, warmtepompen en zonnepanelen ontwikkeld worden waarvoor we land- en zeeoppervlak moeten vrijmaken. We moeten vakmensen opleiden, de overheid moet subsidies verstrekken en ga zo maar door. Die acties werken op elkaar in en worden beïnvloed door externe, onvoorspelbare ontwikkelingen. Zo is de vraag naar pompen en panelen onlangs flink aangejaagd door de stijgende gasprijzen vanwege de oorlog in Oekraïne, maar heeft de coronapandemie de bevoorrading uit China lamgelegd en kampt de energiesector met een tekort aan personeel.' Taai, inderdaad. Wat je noemt wicked. Geen overbodige luxe om er eens goed voor te gaan zitten.
Oogkleppen af
De kracht van de post-master Duurzame strategieontwikkeling voor VUCA-vraagstukken zit ‘m erin dat de deelnemers niet alleen op een andere manier leren kijken naar problemen en oplossingen, maar daarnaast ook met hun eigen taaie vraagstuk aan de slag gaan, vertelt Marchau. Hij hoopt op professionals uit diverse domeinen – onderwijs, gezondheidszorg, bankwezen, overheid, ict, retail. Een paar VUCA-vragen waarmee organisaties in deze sectoren mogelijk worstelen? 'Hoe ziet het ziekenhuis van de toekomst eruit? Hoe gaan we als supermarkt om met flitsbezorgdiensten en nieuwe voedingspatronen? Hoe houden we ons hoger onderwijs uitdagend en relevant?'In vier modules van elk twee lesdagen buigen deelnemers zich over de vraag hoe een organisatie zich kan voorbereiden op dat wat mogelijk komen gaat. Hoe kun je rekening houden met onvoorspelbare situaties? 'We beginnen met de huidige strategie van de organisatie: op welke aannames is die eigenlijk gebaseerd? In welke toekomst kloppen die aannames? En minstens zo belangrijk: in welke toekomst niet? Collega Anna Snel van de VUCA Academy, met wie ik de post-master ontwikkel, noemt dit type denken ook wel ont-leren. We doen de oogkleppen af en kijken breder.'
Toekomstbeelden
'Als de ogen geopend zijn, gaan we brainstormen en vrij denken', vervolgt Marchau. 'Welke scenario’s kunnen zich in theorie op de lange termijn allemaal voordoen? Hoe kun je daarop voorsorteren en inspelen? We denken in risico’s en kansen, in negatieve en positieve toekomstbeelden, wegen de belangen van alle betrokkenen af en proberen beweeg- en beslisruimte in te bouwen voor onvoorziene, onbekende en misschien wel ongewenste ontwikkelingen. Je kunt je niet overal op voorbereiden, maar je kunt wel zorgen voor een flexibele aanpak. Voor een beargumenteerde strategie die bij te sturen is – duurzaam en aanpasbaar aan voortschrijdend inzicht en actuele ontwikkelingen.'
De post-master Duurzame strategieontwikkeling voor VUCA-vraagstukken start op 22 september. Behalve Vincent Marchau en Anna Snel zijn de deze hoogleraren en docenten betrokken: Vincent de Gooyert (verantwoordelijk organiseren en duurzaamheid), Ira Helsloot (besturen van veiligheid, crisismanagement), Hester Paanakker (integriteit van bestuur en publiek vakmanschap), Sandra Resodihardjo (veerkrachtig veiligheidsbeleid), Etiënne Rouwette (participatieve interventiemethodologie), Sietske Veenman (milieu en toekomsten), Ingrid Visseren Hamakers (milieubeleid, duurzame ontwikkeling), Ed Vosselman (management, accounting en control) en Sjors Witjes (organisatie voor duurzame ontwikkeling).
Meer informatie en inschrijven: ru.nl/rma/postacademisch-onderwijs/vuca/
Dit artikel verscheen eerder op FM Focus. Foto: Hans-Peter Gauster via Unsplash