Daarover gingen sociaal wetenschapper Linda Duits en filosoof Ype de Boer met elkaar in gesprek. Linda Duits is als onafhankelijk onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en Utrecht en publiceerde meerdere publiekswetenschappelijke boeken over het onderwerp. Ype de Boer promoveert aan de Radboud Universiteit op het werk van Giorgio Agamben en bracht in 2019 het boek Het erotisch experiment uit. Het gesprek werd geleid door Cees Leijenhorst.
Porno: transgressief of niet?
“I’ll know it when I see it,” zei een Amerikaanse rechter ooit toen hem werd gevraagd om porno te definiëren. Veel mensen zullen inderdaad een common sense idee hebben van wat porno is, maar er zijn meer sluitende definities van het begrip mogelijk. Volgens Linda Duits valt porno te onderscheiden aan de hand van de intentie waarmee het wordt gemaakt: namelijk om lust op te wekken. Daarbij ziet Duits porno ook als ’transgressief, het overstijgt het alledaagse. Ype de Boer vroeg zich af of iets dat zoveel wordt gekeken nog wel buiten de maatschappij staat. 'Misschien is het eerder transgressief als je porno niet interessant vindt.' 80% van de mannen en 60% van de vrouwen kijkt regelmatig naar porno. Toch staat porno volgens Duits buiten onze normale mediasfeer. Je stalt niet trots je porno collectie uit in je woonkamer en wisselt op feestjes geen tips uit, zoals je met andere films en boeken wel doet.
Porno negatieve maatschappij
Volgens Duits zitten we in een porno negatieve samenleving en moeten we meer kijken naar het plezier dat porno brengt. In de media gaat het alleen maar over de negatieve effecten van porno, zo zou porno een vertekend beeld van seks geven. Maar mensen zijn volgens Duits heel goed in staat om het verschil tussen de seks in porno en je eigen seks te maken. Net als mensen door het kijken naar professionele voetballers niet op eens verwachten dat ze zelf zo kunnen voetballen. Porno heeft volgens Duits juist een emanciperende werking. 'Porno kan ons leren dat er talloze andere soorten van seks zijn die we allemaal kunnen proberen. We kunnen er doorheen bladeren als door een catalogus.' Deze veelvormigheid van porno is volgens De Boer een schijnveelvormigheid. Ondanks alle variatie geeft porno ons een eenduidig beeld van wat seks is, waarbij alleen één bepaalde opvatting van seks en lichamelijkheid centraal staat. Maar voor andere, minder lichamelijke opvattingen van seks en seksualiteit is binnen porno geen ruimte.
Miljardenindustrie
De gespreksleider wees op de industrie achter de pornografie: de miljarden die erin omgaan en de exploitatie van mannen en vrouwen. Moet je je hier niet tegen afzetten, door er niet aan mee te doen. Volgens Duits zouden we inderdaad ‘nee’ moeten zeggen tegen bepaalde porno, namelijk op gratis websites: je weet dat daar iemand niet voor betaald is. YouTube heeft algoritmes tegen copyrightschending, pornosites hebben dat niet. Er bestaat wel ethische porno gemaakt door makers met aandacht voor de werkomstandigheden en voor instemming met alle handelingen van de acteurs. Maar daar moet je wel voor betalen en veel mensen zijn daar niet toe bereid.
Zonder aanzien des persoons
Sinds de jaren 70 kwam er veel feministische kritiek op porno, niet alleen over wat we zien, maar ook over de effecten op onze ideeën over seks. 'Porn is the theory. Rape is the practise,' werd gezegd. Duits was het hier hardgrondig mee oneens: in de landen waar meer porno gekeken wordt vinden minder verkrachtingen plaats. Bovendien is het aanbod van porno zo enorm en zo divers dat het onmogelijk rechtlijnig te beoordelen valt. Volgens De Boer geeft porno een overwegend mechanistisch beeld van wat het lichaam is. In de tantrische erotiek wordt het lichaam bijvoorbeeld opgevat als de manifestatie van een energieveld: 'Maar als je ‘tantra’ intikt op een pornosite zie je gewoon neukende mensen met een kaarsje.' In porno wordt het persoonlijke ondergeschikt gemaakt aan wat jij nu wilt. Juist daarin limiteert het volgens De Boer de erotische ervaring. Volgens Duits is het niet zo dat porno alle seksuele ervaring omvat. Porno is geen substitutie van echte seks. Het is er een aanvulling op.
Boulimia-achtige marge
Volgens De Boer schamen mensen zich niet voor porno, maar voor dat ze niet kunnen voldoen aan wat porno als basisnorm stelt. Duits antwoordde dat het belangrijk is dat je met je partner praat over je seksuele verlangens. Over pornoverslaving, tot slot, is veel te doen. Het is belangrijk dat hier aandacht voor is en onderzoek naar wordt gedaan, maar Duits wil vooral ook de positieve kanten van porno benadrukken. 'Zo’n 95 tot 98 procent van de pornogebruikers heeft er heel veel plezier van. Vergelijk het met eten: iedereen eet, maar lang niet iedereen heeft boulimia.'
Tekst: Pieter Theunissen. Dit artikel is het verslag van een lezing van Radboud Reflects. Foto: charlesdeluvio via Unsplash