Met de neus op het nieuws denkt de krantenlezer van vandaag een nog niet gekende doorloop van parlementariërs mee te maken. ‘Maar generatiewisselingen zijn er wel meer geweest, ook in deze omvang’, zegt politiek historica Carla Hoetink. Ze wijst op begin jaren 60, toen een hele reeks politici uit de oorlogsjaren met pensioen ging en plaatsmaakte voor een nieuwe generatie pragmatische ‘doeners’ als Schmelzer en Vondeling. Begin jaren 70 deed zich alweer zo’n generatiewisseling voor, aangejaagd door onder meer de toenmalige nieuwkomer D’66.
Politieke partijen maken graag goede sier met een nieuwe lichting parlementariërs, aldus duidt Hoetink de hedendaagse nadruk op dit fenomeen. ‘Er is nu sprake van een bijzonder beweeglijk electoraat, kiezers stappen gemakkelijk over. Het legt je electoraal geen windeieren om als partij de vernieuwingsdrift te benadrukken.’ De zichtbaarheid van de wisseling van de wacht is óók gelegen in de sociale media. ‘Daarin nemen politici heel bewust zo zichtbaar afscheid, waarbij ze er allemaal een persoonlijk verhaal bij vertellen.’
Lage zittingsduur
Dat we zo sterk het gevoel hebben dat deze verkiezingen voor vernieuwing gaan zorgen, komt toch vooral door het einde van het tijdperk-Rutte, en door de kansrijke positie van BBB en Pieter Omtzigt. De snelle doorstroom in het parlement is al langer gaande, zegt Hoetink, en het tegenwoordige opkomen, blinken en verzinken van nieuwe politieke bewegingen versterkt die trend alleen maar. ‘De gemiddelde zittingsduur is nu lager dan ooit, zo’n vier jaar. Dat baart zorgen vanwege het gebrek aan politieke ervaring.’ Bij de veelgehoorde werkdruk als reden voor vertrek plaatst Hoetink een nuance. ‘Het Kamerwerk is al vijftig jaar een zware belasting. Nieuw is wel de grote externe druk die op Kamerleden gelegd wordt, de bedreigingen in de sociale media.’
Een vraag voor Hoetink is wat voor soort generatiewisseling de komende verkiezingen gaan opleveren: een politieke generatiewisseling, of een níet-politieke wisseling. De eerste is een radicale machtsverschuiving van bijvoorbeeld centrum naar rechts, de tweede een stuivertje wisselen in bestaande machtsblokken. De wisseling van nu heeft volgens haar ook wel trekken van de tweede soort, immers: de nieuwkomers BBB en Omtzigt zijn deels ook nieuwe wijn in oude zakken. ‘Er komt een nieuwe trek naar het midden. Bij de vorige verkiezingen ging de winst behalve naar D66 naar de kleinere partijtjes op de flanken, als de voorspellingen uitkomen is dat nu voorbij.’
En in dat weer herstelde midden is mogelijk tóch iets nieuws aan de hand, zo wijst Hoetink op het beloofde herstel van het aloude handwerk in de Kamer, op de controle op het regeringsbeleid en het ambacht van medewetgeving. Een herleving van de oude Kamer, een nieuw stempel op de titel van het uit 2018 daterende handboek van Hoetink over de rituelen in de Kamer: Macht der gewoonte.
Dit is deel 5 in een serie wekelijkse artikelen in de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer in november, met in elke aflevering een nieuwe duiding van een wetenschapper van de Radboud Universiteit.
Illustratie: Roel Venderbosch