Yvette Linders ziet de debatten in aanloop naar de verkiezingen dit jaar met genoegen aan. Meer een-op-een-gesprekken, en kleinere gezelschappen aan de tv-tafels. ‘De debatten worden inhoudelijker, een goede ontwikkeling na al die vroegere debatten waarin veel te veel politici moesten reageren op iets als ja-nee-stellingen. Het ene ja of nee is het andere niet. ‘Je komt er als kiezer dan niet achter wat de motieven zijn om ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen. Die kunnen heel verschillend zijn. Met alleen ja-nee gaat alle nuance verloren. Een platgetreden pad, want dan kun je net zo goed de kieswijzer invullen.’
De partijen nemen meer dan in vroegere verkiezingen het heft in eigen handen, zoals Omtzigt en Timmermans die hun debat openbaarde via YouTube. ‘Er wordt dan geredeneerd: een debat tussen ons is goed omdat we in dezelfde kiezersvijver vissen, bij de tv-debatten gaat de selectie op basis van de peilingen, ongeacht politieke kleur.’ Dat is niet per se de beste manier, zegt Linders. ‘Kiezers die ontevreden zijn met de ‘oude’ politiek twijfelen misschien tussen Omtzigts NSC, BBB en Forum. Als je een van die partijen in debat laat gaan met de traditionelere partijen, is dat voor die kiezers niet informatief. Daarom is voor die groep een debat waar die vier samenkomen veel relevanter.’
Opkomstcijfers
Gaat de ontevreden kiezer naar de stembus? Yvette Linders is specialist in het volgen van de online podia waar de ontevreden kiezers samenkomen, de klimaatontkenners, de zelfbenoemde viruswappies. ‘Ik volg ook de autonomen, de mensen die de belastingaangiftes terugsturen omdat ze de overheid niet erkennen. De systeemontkenners laten steeds meer van zich horen, en roepen soms zelfs op om niet mee te doen aan het systeem en dus niet te gaan stemmen. Ik ben benieuwd hoe dit zich vertaalt in de opkomstcijfers.’
Het heeft relatief weinig zin om in debatten deze groep met echte afhakers te bedienen. ‘Mensen die geloven in complotten en liefst desinformatie verspreiden bereik je niet met debatten, al zeker niet op de publieke oproep.’ Laat staan met steeds inhoudelijker debatten. Als schaduwzijde van de grotere diepgang wijst Linders op het afhaken van de kiezers die zich liever laten bedienen met soundbites en oneliners. ‘Caroline van de Pas is daar erg goed in, maar in een debat met een dossierkenner als Omtzigt heeft ze het moeilijk.’
Niet alleen oneliners
De huidige debatcultuur slaat de weg in van meer elitarisme, signaleert Linders. De groep die liever in wat oppervlakkiger soundbites communiceert heeft het nakijken. Is dat zorgelijk? ‘Nee, toch niet, de kiezer heeft recht op informatie over hoe partijen tot hun keuzes komen. En uiteindelijk gaat het in de debatten in de Tweede Kamer ook om de inhoud. Een partij met alleen moties in oneliners is niet zo effectief.’
Dit is deel 6 in een serie artikelen in de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 22 november, met in elke aflevering een nieuwe duiding van een wetenschapper van de Radboud Universiteit.