Is het belangrijk dat docenten weten van welke student ze een paper of tentamen beoordelen? Kansengelijkheid wordt vaak aangedragen als argument vóór anoniem tentamineren. Maar wordt het beoordelen van een tentamen niet ook simpelweg gemakkelijker als een docent niet weet van wie dit is? Of zijn zaken als participatie en persoonlijke ontwikkeling juist de kern van goed onderwijs? Over deze vragen gingen jurist Roel Schutgens en onderwijskundige Lia Fluit van de Radboud Universiteit in gesprek.
Indruk van de student
Het Radboud Teaching and Learning Centre, met wie Radboud Reflects dit programma samen organiseerde, startte dit voorjaar een pilot Anoniem beoordelen naar aanleiding van een verzoek van de Universitaire Studentenraad. Roel Schutgens, hoogleraar Algemene rechtswetenschap en vicedecaan onderwijs aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid, deed mee aan de pilot maar beoordeelt eigenlijk al een aantal jaar tentamens anoniem. De doorslag kwam bij hem na het lezen van Thinking Fast and Slow van Daniel Kahneman, die stelt dat de indruk die je van een student hebt wel degelijk invloed heeft op een beoordeling.
Prettiger voor de docent
Schutgens vertelde dat hij merkte hier zelf ook last van te hebben. Je daarvan bewust zijn en zoiets je niet in de weg laten zitten kost energie en anoniem beoordelen is daarom een verademing. Anoniem corrigeren is prettiger voor de docent, stelde Schutgens daarom. Papers beoordeelt hij echter niet anoniem, omdat de student daar juist extra zijn best blijkt te doen als een bepaalde docent het beoordeelt. Gespreksleider Marcel Becker vroeg zich af of dat geen oneigenlijke reden is. Schutgens vertelde dat extra motivatie ertoe leidt dat studenten het beste uit zichzelf halen. De student kennen zag hij in dit geval niet als een probleem. Je moet duidelijk onderscheiden wat je beoordeelt: het paper zelf of ook de participatie van de student. Wil je voor dat laatste een cijfer geven, dan moet je een apart criterium van maken en het niet impliciet laten meewegen.
Bias begrijpen
Lia Fluit, hoogleraar Innovatief en persoonsgericht leren en werken in de gezondheidszorg, zag anoniem beoordelen niet als een uitweg. Het is symptoombestrijding en geen oplossing, stelde ze. Van de summatieve rol van toetsen, de afrekenende en selecterende rol, hangt veel af. In het onderwijs komt echter steeds meer aandacht voor de ontwikkeling en het leerproces van de student, de formatieve vorm van toetsen, waarbij de toets niet meer het sluitstuk is. Deze vorm staat echter haaks op anoniem beoordelen, omdat deze niet anoniem kan. Bias is er, maar deze uit de toets halen is volgens Fluit geen oplossing, want deze bestaat dan nog steeds in het onderwijs, bijvoorbeeld doordat goede studenten onbewust meer worden uitgedaagd en mindere studenten daardoor achterblijven. Door anoniem te toetsen missen we de kans om te begrijpen hoe bias het leerproces beïnvloedt.
Meerdere beoordelaars
Gespreksleider Marcel Becker vroeg zich af hoe je bij een formatieve manier van toetsen voorkomt dat allerlei vormen van subjectiviteit te ondervangen zijn. Hebben we daarvoor een super-Kahneman nodig?Lia Fluit vertelde dat het goed is om aan subjectiviteit tegemoet te komen door bijvoorbeeld te werken met meerdere beoordelaars. De student is dan niet meer afhankelijk van één oordeel, maar leert zijn of haar lessen te trekken uit een rijkdom aan perspectieven. Roel Schutgens kon zich vinden in het werken met meerdere beoordelaars, maar dan juist om objectiviteit na te streven en niet om subjectiviteit daarmee te omarmen.
Achterstand voorkomen
Fluit vertelde dat de discussie over anoniem beoordelen op scherp zet welke verschillende vormen van toetsen er zijn. Het is goed om het in het debat vooral niet alleen over summatieve toetsen te hebben, want we moeten ook juist andere vormen van toetsen introduceren in het onderwijs. Schutgens gaf aan dat teveel nadruk leggen op formatieve toetsvormen juist nog meer ruimte biedt aan subjectiviteit. Hij voelde meer voor traditionele elementen als kennis en inzicht.
Los van discussie over de manier waarop we moeten toetsen waren Schutgens en Fluit het er wel over eens dat we allerlei vormen van achterstand bij studenten moeten voorkomen. Ze moeten het beste uit zichzelf halen en er ligt een taak bij de universiteit om dat te bevorderen. De begeleiding mag verschillen van student tot student, maar de beoordeling moet gelijk zijn. Zowel wat betreft achterstand als talentontwikkeling.
Tekst: Dave Willems. Dit is het verslag van een lezing van Radboud Reflects. Foto: Nguyen Dang Hoang Nhu via Unsplash.