Teun Bousema (44) promoveerde cum laude, sleepte talloze onderzoeksbeurzen en prijzen binnen én heeft uitgebreide internationale ervaring. Ondanks al die successen maakt de hoogleraar Epidemiologie van Tropische Infectieziekten een bescheiden en ruimhartige indruk. Hij spreekt consequent in de wij-vorm en deelt onderweg naar het muggenlaboratorium scheutig complimenten uit aan collega’s - ‘That was a really nice presentation, very impressive.’
Op zijn kamer in het Radboud Institute for Molecular Life Sciences (RIMLS) vertelt Bousema – gespecialiseerd in malariaonderzoek - dat zijn groep bestaat uit onderzoekers met verschillende achtergronden. Samen beslaan ze de volle breedte van het malariaonderzoek. ‘Die breedte heb je nodig bij een ziekte die zo complex is.’
Malaria is een infectieziekte die gepaard gaat met hevige koortsaanvallen, soms met dodelijke afloop. De boosdoener is een eencellige parasiet – Plasmodium falciparum – die wordt overgebracht door muggen. Jaarlijks sterven naar schatting 400.000 mensen aan malaria, waaronder veel jonge kinderen, tussen 1 en 5 jaar.
Stille malaria
Tot nu toe ging veel aandacht uit naar die laatste groep. Maar de Nijmeegse hoogleraar toonde met recent onderzoek in Uganda aan dat juist kinderen tussen 5 en 15 de ‘super spreaders’ zijn. ‘Zij zijn motor achter de verspreiding van de ziekte. Hun immuunreactie is sterk genoeg om zelf niet ziek te worden, maar ze dragen wel de parasiet in hun bloed. Als een mug hen steekt, pikt die de parasiet op uit het bloed en verspreidt zo ongemerkt de ziekte.’
Juist met het aanpakken van deze zogenoemde ‘stille malaria’ kan zijn onderzoeksgroep een belangrijke bijdrage leveren aan het voorkomen van verspreiding van de ziekte. ‘Je kunt ziektegevallen en doden terugdringen, maar je kunt ook voorkomen dat een mug besmet raakt. Dan ben je nog een stap eerder. Daar geloof ik heel erg in. Zeker omdat het reproductiegetal – dat we na corona allemaal zo goed kennen – voor malaria zo hoog is. Gemiddeld is dat 104 voor Afrika, veel hoger dan voor welke ziekte ook.’
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nodigde de Nijmeegse hoogleraar onlangs dan ook uit om samen met 19 andere experts mee te schrijven aan een handleiding voor het uitroeien van malaria. ‘Veel concreter kan ik mijn impact niet dromen. Zo’n handleiding heeft heel veel invloed. Alle landen in de wereld kijken naar wat de WHO aanraadt.’
Verduurzaming van onderzoek
Alsof hij het niet al druk genoeg heeft, heeft de domineeszoon zichzelf nog een opdracht gegeven. Onvermoeibaar zet hij zich naast zijn malariawerk in voor verduurzaming van het onderzoek, bijvoorbeeld door het vliegen naar internationale congressen aan de kaak te stellen en te zoeken naar digitale alternatieven. Moeiteloos schudt hij de tonnen CO2, vliegkilometers en kilojoules uit zijn mouw waarmee hij zijn mening onderbouwt.
Toch heeft hij zich met die verduurzaming geen gemakkelijke opdracht op de hals gehaald. ‘Het is wel een worsteling. Ik maak me er niet populair mee. Offers vragen is altijd lastig. En vliegen is een gevoelig punt. Het raakt aan de autonomie van mensen. Het is enerzijds nodig voor internationale samenwerking, anderzijds vinden onderzoekers het ook gewoon leuk. Maar dat laatste is geen legitieme reden om te reizen. En de CO2-uitstoot van vliegen is zó hoog. Daar kun je geen vega-burgers tegenop bakken.’
Tip: Bereken je eigen carbon footprint
‘Daar zijn goede sites voor. Dan kun je bijvoorbeeld nagaan of een veganistisch voedingspatroon opweegt tegen je reisgedrag. Zo’n voedingspatroon bespaart zo’n 2 ton CO2 per jaar. Maar vlieg een keer op en neer naar New York en je hebt dat ook al uitgestoten.’
Foto's: Flip Franssen