Er is de laatste jaren veel discussie over de vernieuwing van het curriculum in het basis- en voortgezet onderwijs. Tegen die achtergrond onderzocht Van den Broek welke verbeteringen mogelijk zijn in het vreemdetalenonderwijs. Daar valt de nodige winst te behalen zónder dat het hele leerprogramma op de schop moet.
‘Bij vakken als aardrijkskunde en geschiedenis leren leerlingen niet alleen vaardigheden, maar doen ze ook kennis op over het vak en worden ze aangemoedigd om na te denken en te discussiëren over de vakinhoud’, stelt Van den Broek. ‘Het vreemdetalenonderwijs daarentegen is vooral gericht op het leren lezen, luisteren, schrijven en spreken. Leerlingen hebben er baat bij om ook inhoudelijk bezig te zijn met de dingen die ze leren, het kan het leren van de taal makkelijker en interessanter maken.’
Garden of Garten?
Dit kan op allerlei manieren legt Van den Broek uit. ‘Laat leerlingen meerdere kanten van taal bekijken, zoals historische en sociaal-culturele aspecten. Een tekst van Shakespeare kun je gebruiken om in te gaan op de veranderlijkheid van taal, terwijl leerlingen bij het bestuderen van een krantenbericht kunnen leren over framing en de invloed van taal op de maatschappij. Of laat ze beredeneren wat een onbekend woord betekent in plaats van het meteen te moeten opzoeken.’
Door die verschillende perspectieven op taal mee te nemen ontwikkelen leerlingen een taalbewustzijn, waarvan ze bij meerdere vakken kunnen profiteren. ‘Engelse woorden als language of garden lijken veel op het Franse langue of het Duitse Garten. En zo zijn er ook patronen te ontdekken in de zinsbouw en grammatica van verschillende talen. De kennis van het ene vak kun je dus ook toepassen bij het andere.’
Taalbewustzijn
Op basis van interviews met docenten en het observeren van lessen, concludeert Van den Broek dat taalbewustzijn in ongeveer de helft van de lessen al een rol speelt, in de andere helft is nog ruimte voor verbetering. ‘Taalbewustzijn hoeft geen apart onderdeel te zijn waarvoor je je lessen helemaal anders aan moet pakken. Je kunt het als docent stapsgewijs inpassen in bestaande lessen door bepaalde lesonderdelen te evalueren en aan te passen. Laat leerlingen bijvoorbeeld in gesprek gaan over taal in plaats van ze individueel een opdracht te laten maken.’ Dat vraagt weinig extra tijd van een docent, maar wel enige creativiteit en een wil om te vernieuwen. ‘Je hebt als docent voldoende vrijheid om je les vorm te geven en afhankelijk van de klas die je lesgeeft, kun je bepaalde invalshoeken kiezen om leerlingen te laten nadenken over de taal die ze leren. Zitten er meertalige leerlingen in de klas? Vraag ze eens om te vergelijken hoe de taal in de les zich verhoudt tot de taal die ze thuis spreken.’
Toch stonden docenten niet altijd te springen om met een nieuwe benadering aan de slag te gaan. Docenten hebben vaak weinig tijd om hierover met een onderzoeker of collega’s in gesprek te gaan, terwijl het heel nuttig is om over de aanpak en ideeën van vakgenoten te horen en lessen af te stemmen met collega’s van andere taalvakken.
Ondanks de hoge werkdruk en het gebrek aan tijd merkte Van den Broek dat het inpassen van taalbewustzijn snel kon gaan. Als één docent in de sectie enthousiast is en de kar trekt, merk je al snel dat anderen mee willen doen waardoor er een sneeuwbaleffect ontstaat. Met het openstaan voor vernieuwing en het doen van relatief kleine aanpassingen, kunnen docenten zo een grote rol spelen in de ontwikkeling van het taalonderwijs.’
Foto: Edvin Johansson via Unsplash.