'Etniciteit is een gevoel van gezamenlijke ancestry, een gemeenschappelijk verleden”, zegt Rademakers. Hij is junior docent en junior onderzoeker bij de sectie Economie en bedrijfseconomie. 'Hoe zich die etniciteit uit, verschilt per land. In Amerika draait etniciteit vooral om huidskleur, in andere landen kan het gaan om taal (in bijvoorbeeld Indonesië), religie (zoals in Libanon), enzovoort.'
Tot nu toe namen wetenschappers aan dat iemands etniciteit bij de geboorte vastligt en dat mensen niet van etnische groep kunnen wisselen. Rademakers: 'Dat idee komt uit Amerika. Daar had je de one drop rule: met één drupje zwart bloed werd je al beschouwd als Afro-Amerikaan.' 'Zo is de gedachte ontstaan dat etniciteit een biologisch fenomeen is”, zegt universitair docent André van Hoorn, die tevens Rademakers’ copromotor is. “Daardoor zeggen onderzoekers: wij bepalen waar jij bij hoort, en dat blijft altijd hetzelfde. Maar zo’n etnisch label sluit niet altijd aan bij het gevoel dat mensen zelf hebben.'
Spannende ontdekking
Rademakers en Van Hoorn hebben datasets geanalyseerd van miljoenen mensen in Indonesië, India en de VS. Die mensen zijn op meerdere momenten in hun leven ondervraagd over hun etniciteit. Rademakers: 'We hebben onderzocht of de etniciteit van mensen door de tijd heen verandert. Dat zien we inderdaad gebeuren. Iemands etniciteit kan bijvoorbeeld veranderen als hij trouwt met iemand uit een andere etnische groep of verhuist naar een andere regio.'
'Een spannende ontdekking', vindt Rademakers. 'Economen nemen al heel lang aan dat iemands etniciteit vaststaat. Ik ben promovendus, dit is mijn eerste onderzoek. Dan ga je toch aan jezelf twijfelen of het geen meetfouten zijn. Maar de patronen zijn er echt, vrij substantieel zelfs. We vroegen ons af: wat zijn de consequenties als we die klassieke aanname wat losser maken: niet dat etniciteit volledig een keuze is, maar wel dat het een beetje veranderbaar is? We zagen al snel: dat heeft grote gevolgen, want etniciteit wordt te pas en te onpas als verklaring gebruikt.'
Ultieme integratie
Het heeft bijvoorbeeld gevolgen voor de manier waarop etnische segregatie en ongelijkheid worden gemeten. Rademakers: 'Als iemand na een gemengd huwelijk zijn etniciteit verandert, is het huwelijk daarna op papier intra-etnisch, dus tussen mensen van dezelfde etnische groep. Wie in de statistieken vooral intra-etnische huwelijken ziet, kan gaan denken dat er weinig contact is tussen verschillende groepen en dat het dus niet goed gaat met de integratie.'
Terwijl het tegenovergestelde het geval is, legt Van Hoorn uit. 'Als mensen na een huwelijk elkaars etniciteit aannemen, is dat de ultieme vorm van integratie en acceptatie. Maar daarna wordt het huwelijk ineens gezien als verbond tussen mensen met dezelfde etniciteit. Houd je daar als wetenschapper geen rekening mee, dan kun je belangrijke verschillen en nuances missen.' Rademakers: 'Etnische verschillen wat betreft bijvoorbeeld werkeloosheid, gezondheid en status kunnen zo ten onrechte worden uitvergroot.' Van Hoorn: 'Een belangrijke conclusie is dan ook dat we het informatiegehalte van etniciteit altijd ter discussie moeten stellen.'
Dit artikel verscheen eerder op FM Focus. Foto: Waldemar Brandt via Unsplash.