Bij een vorige werkgever trof het haar ineens. Ze coördineerde een project over toekomstverkenning en dacht: ‘Wat raar, ik heb milieuwetenschappen gestudeerd, ben gepromoveerd, maar heb nooit geleerd over de toekomst na te denken. Kort daarop kwam de economische crisis. Toen bleek dat bijna niemand over de toekomst had nagedacht.’
Sietske Veenman wist dat ze met dit thema haar onderzoeksbestemming had gevonden. ‘In het begin waren mensen sceptisch. ‘Daar komt Sietske met haar glazen bol’, hoorde ik weleens. Mensen begrepen niet hoe je wetenschappelijk onderzoek naar de toekomst kunt doen; er zijn immers geen feiten over. Maar ik onderzoek vooral hoe we toekomsten in het heden gebruiken.’
Veenman spreekt bewust over toekomsten. Meervoud dus. Want dé toekomst ligt niet vast. ‘Aan de ene kant maken we toekomsten: door onze dagelijkse keuzes creëren we een bepaalde toekomst en sluiten we andere toekomsten uit. Aan de andere kant gebruiken we toekomsten. We hebben bepaalde toekomstverwachtingen en anticiperen daarop door beslissingen in het heden te nemen.’
Energietransitie
Veenman zich ook bezig met de energietransitie. Eerder dit jaar kreeg ze een KIEM-subsidie van NWO. ‘Die is bedoeld om te onderzoeken hoe verhalen een rol spelen bij de wijkgerichte energietransitie. Samen met de Haagse Hogeschool en de HAN onderzoek ik op welke toekomsten de verschillende betrokkenen anticiperen. Het idee is: als ze daarover praten en elkaar gaan begrijpen, komen ze meer op één lijn.’
In het KIEM-project sluiten de onderzoekers aan bij bestaande stadslabs in Den Haag en Arnhem. Dat zijn samenwerkingsverbanden met verschillende stakeholders, zoals bewoners, gemeenten, energiebedrijven en woningcorporaties. ‘De stakeholders zijn al geïnterviewd over hun visie op de toekomst. Wij gaan die verschillende toekomsten in kaart brengen en ze daarna in workshops bediscussiëren met de stakeholders.’
Mensen erbij betrekken
Tegelijkertijd werkt Veenman aan nóg een project. Ze onderzoekt met verschillende collega’s energietransitietoekomsten en energiearmoede in Arnhem en Nijmegen. ‘Daarbij richten we ons specifiek op mensen die zich niet uit zichzelf laten horen. We kijken op wat voor toekomsten deze mensen anticiperen en vergelijken deze met toekomsten die geanticipeerd worden in het beleid, om te zien of we hen kunnen betrekken bij de energietransitie. De projecten leveren empirische informatie op die me helpt om scherper te krijgen hoe toekomst een rol kan spelen in ons dagelijks leven.’
Het KIEM-project is voor Veenman geslaagd als er weer nieuwe projecten uit voortkomen. ‘Daarnaast hoop ik te zien dat het nadenken over toekomsten mensen verder helpt in besluitvormingsprocessen én dat mensen merken hoe belangrijk het is om over toekomsten na te denken.’
Ook in het onderwijs probeert ze dat besef te laten doordringen. ‘Het toekomstdenken zit al enigszins in onze master, maar is nog niet verankerd in de bachelor. Eigenlijk zou het een plek moeten krijgen in het basisonderwijs. We leven in een tijd waarin we niet passief kunnen zijn over de toekomst. We moeten nadenken in het dagelijks leven hoe toekomsten een rol spelen en welke we creëren. En dan niet als iets wat op ons afkomt en wat we kunnen voorspellen. Maar dat duidelijk wordt dat we die toekomsten zelf creëren en gebruiken.’
Winst zonder verlies gaat over verantwoord beleid voor een duurzame samenleving. Het onderzoek en onderwijs aan de Faculteit der Managementwetenschappen draagt bij aan het bieden van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Benieuwd? Vind meer over onze thema’s op onze website.