Het begon allemaal bij een participerend onderzoek van Timmerman op Lowlands in 2016. Zo’n 400 festivalgangers lieten zich door hem en zijn team vrijwillig pijnigen. “We deden verschillende pijnmetingen met drukprikkels en elektrisch prikkels. Vervolgens lieten we de deelnemers luisteren naar hun favoriete muziek, stilte of juist liedjes waaraan ze een hekel hadden. Hieruit bleek dat mensen in stilte minder pijn ervoeren dan wanneer ze naar rotmuziek luisterden. En bij favoriete nummers was de pijn nóg minder.” Naast voorkeur spelen ook hardheid, klankkleur en ritme in een liedje een rol.
Muziek heeft dempend effect
Muziek verzet zeker niet alleen je gedachten. Blaney Davidson: ‘Vaak schrijven mensen pijnbestrijding door muziek snel toe aan afleiding. Maar dat is het niet alleen. Er is bijvoorbeeld hersenonderzoek bij muizen gedaan waaruit blijkt dat plezierige muziek een dempend effect heeft op het doorgeven van een pijnprikkel. Dus het remt ook actief af en dat effect was bij de muizen zelfs nog dagen erna zichtbaar.”
Meer dan alleen een symptoom
Pijn is vervelend maar heeft ook een belangrijke waarschuwingsfunctie. Voel je geen pijn? Dan mis je bijvoorbeeld het signaal van buikpijn als je blinde darm ontsteekt. Met gevaarlijke situaties tot gevolg. Bij mensen met chronische pijn is die waarschuwingsfunctie niet meer functioneel. Helaas is daar nog geen oplossing voor. Timmerman benadrukt: “Pijn is een ziekte op zich en niet alleen een symptoom. Ongeveer 20 procent van de Nederlandse bevolking heeft er last van. Soms zie je niets van klachten, maar is de pijn er wel. Voor deze grote groep is pijnverlichting misschien nog wel extra belangrijk. Blaney Davidson: “Mensen weten vaak niet dat ze hun pijn zelf een beetje kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door dus naar hun lievelingsmuziek luisteren. En ook dingen als dansen, bewegen, kleuren en sociale activiteiten helpen om minder pijn te ervaren.”
Aandacht en bewustwording
Op grote schaal is nog vrij onbekend dat muziek bij kan dragen aan pijnverlichting. Er wordt weinig aandacht aan gegeven. En dat is jammer, vinden de onderzoekers. Timmerman: “De bewustwording is laag, al komt het langzaam op gang en begint het besef door te sijpelen bij patiënten en patiëntenverenigingen.” Blaney Davidson: “Er zijn kleine groepen die het op eigen houtje toepassen. Maar de gezondheidszorg op grotere schaal past het nog niet toe. En er is weinig geld voor pijnonderzoek. Mensen zien pijn nu eenmaal als een symptoom dat bij een ziekte hoort en dus is er minder aandacht voor. Dus dit verhaal vaak vertellen, is belangrijk.”
Timmerman: “Sowieso verdient het leren omgaan met pijn meer aandacht. Ik zou in ieder geval graag verder graven in het effect van muziek op pijn, om patiënten met chronische pijn te kunnen helpen.”
Pijn lijden met Frans Bauer
Op het Radboud Sounds-festival deden Timmerman en Blaney Davidson het Lowlandsonderzoek nog eens dunnetjes over. Met succes én een hoop hilariteit. Een volle zaal kreeg een wasknijper op de neus en luisterde achtereenvolgens naar Frans Bauer en Harry Styles. En het publiek was het met elkaar eens: de pijnbeleving was een stuk hoger bij Frans dan bij Harry. Even geen muziek bij de hand? Dan helpt schelden of heel hard AUW roepen ook, aldus de onderzoekers.
Dit artikel is geïnspireerd door het lustrumfestival Radboud Sounds.
Tekst: Pleuni van Keulen voor Radboud Recharge. Foto: Genaro Servín via Pexels.
Radboud Recharge: the Sound of Summer, playlist
Deze zomer op Radboud Recharge: the Sound of Summer. Met artikelen over muziek, wetenschappelijk benaderd. En een playlist op Spotify: Radboud Recharge: the Sound of Summer. Esmeralda Blaney Davidson en Hans Timmerman noemden daarvoor deze nummers: * Watermelon Sugar, Harry Styles* Als sterren aan de hemel staan, Frans Bauer