De zorg sloeg deze zomer toe in de aanloop van een expeditie naar de invloed van de zee en zeebodem op de methaanuitstoot. Methaan is na kooldioxide de belangrijkste boosdoener bij het aanjagen van het broeikaseffect. ‘Methaan ís klimaatverandering’, zo onderstreept Slomp het belang van het gas, dat al vele jaren haar aandacht heeft. En de temperatuurverhoging van het zeewater – deze zomer op de Atlantische Oceaan vijf graden hoger dan normaal – is op haar beurt weer een van de aanjagers van methaanvorming. ‘Die temperatuurverhoging baart me echt zorgen. Nog nooit werd ik door klimaatverandering emotioneel geraakt, nu wel.’
Slomp legt uit dat de zee weliswaar niet de grootse bron is van methaan, maar dat de invloed ervan wél toeneemt. ‘Er is een heel scala aan veranderingen als de zee warmer wordt, met grote effecten op het klimaat en ons leefmilieu. De zee is een complex systeem waarin veranderingen op elkaar inspelen. En voor bijna al die veranderingen zijn de effecten nu negatief.’ Slomp ziet maar één oplossing. ‘Er is een systeemtransitie nodig. De gevolgen van alle veranderingen door de opwarming van de aarde zijn zo groot, dat uiteindelijk ons bestaan in het geding komt. De enige oplossing is dat we wereldwijd anders gaan leven.’
Methaan filteren
Slomp zal niet de barricades opgaan om klimaatverandering af te wenden, haar alarmkreet voor ons leefmilieu (‘Het gaat niet goed !’) schreeuwt ze niet van de daken. ‘Mijn bijdrage is het onderzoek, om nog beter te begrijpen hoe de zee verandert en hoe methaan vrijkomt, en hoe je het proces kunt stoppen.’ Slomp richt haar vizier op de chemie van micro-organismen in de zeebodem en het zeewater, in het bijzonder hun kwaliteit als methaanfilter.
De organismen werken gestaag aan het filteren van methaan (‘Een machientje dat niet kapot is te krijgen’), maar externe invloeden veroorzaken haperingen in het systeem. ‘Hoe werkt het filter precies, welke micro-organismen en chemische omzettingen spelen een rol, in de bodem en in het water?’, zo vat Slomp haar onderzoeksvragen samen. ‘In Nijmegen is al veel goed onderzoek gedaan naar de rol van organismen in relatie tot methaan, met name in zoetwater. Ik voeg daar met deze nieuwe leerstoel het oceaanonderzoek aan toe.’
Balans herstellen
Wat te doen om het tij te keren? Kijkend naar de oceanen, vraagt Slomp aandacht voor het vernietigend effect van de eutrofiëring, de overmaat aan organisch materiaal dat via rivieren en afvallozingen in zee terecht komt. ‘Er komen te veel nutriënten in het systeem, en dus ook in de zee, bijvoorbeeld door lozing van meststoffen. Een van de dingen die we moeten doen is daarom de manier van landbouw bedrijven veranderen.’
Een zijtak van het oceaanonderzoek richt zich op technische oplossingen, bijvoorbeeld het toevoegen van extra zuurstof in de diepste zeelagen met het oog op een betere waterkwaliteit. Slomp ziet weinig in die aanpak. ‘De reikwijdte van zulke ingrepen is te smal, het systeem is zo gigantisch groot, dat zulke ingrepen nauwelijks helpen. Bovendien weet je nooit hoe zulke technieken inspelen op andere aspecten van het ecosysteem.’
In plaats van technische ingrepen, bepleit Slomp ‘het herstellen van de balans’. ‘We moeten bij het begin beginnen, en dat is een afstemming van de menselijke invloed op de natuurlijke draagkracht. We kunnen niet langer alle signalen die al bekend zijn negeren.’ Slomp wijst op een tekst die is aangebracht op een rotsige oever van de Elbe, zichtbaar geworden door een vergaande waterdaling – ook al zo’n signaal dat weinig goeds belooft. “Als je mij ziet, huil dan”, zo roept de Elbe ons toe in vertaling. ‘Zó’n signaal kan ik door al mijn onderzoek niet langer meer negeren.’
Lang leve de aarde. Oratie van prof. dr. ir. Caroline Slomp, hoogleraar Geomicrobiologie en Biochemie. Vrijdag 15 september, 15.45 uur, aula Radboud Universiteit.
Foto: Guillaume Bassem via Unsplash