‘De standpunten rondom de aanpak van klimaatverandering liggen ver uit elkaar’, volgens hoogleraar narratieve communicatie José Sanders. Een eenduidige antwoord op de vraag hoe je het beste over dit thema kunt communiceren kan ze dan ook niet geven. ‘Ook omdat er geen duidelijke oplossing is. We zitten met heel veel bagage in een rijdende trein die we niet kunnen stoppen. We kunnen de noodrem niet vinden en weten niet welke tassen we het eerst uit het raam moeten gooien.’
Schuldgevoel
Sommige oplossingen die we bedenken – elektrische auto’s, kerncentrales, wind- of zonne-energie, statiegeld – hebben ook weer vervuilende aspecten. Steeds meer mensen zijn zich er dagelijks van bewust dat ze het milieu hoe dan ook schade toebrengen. Communicatiecampagnes hebben daar niet echt een antwoord op. Maar wegkijken van ons tekortschieten is ook geen optie. Sanders pleit ervoor om maar eerst eens te beginnen met een constructief gesprek. Storytelling kan helpen om in het reine te komen met complexe gevoelens zoals schuldbesef.
‘Je verhaal onder woorden brengen kan helpen om je onmacht te erkennen’, stelt ze. ‘Zoals we nu leven, kunnen we het nooit daadwerkelijk goed doen. Het is goed om die complexiteit onder ogen te zien, om vervolgens toch maar je best te doen, er in elk geval mee bezig te blijven. Ik gooi bijvoorbeeld zelf geen eten weg en probeer alleen nog tweedehands kleding te kopen. Dat is volstrekt niet toereikend, maar daarmee nog niet zinloos.’
Duidelijk verhaal ontbreekt
Ook de overheid is volgens de onderzoeker vaak niet goed in staat om op een overtuigende manier te communiceren over klimaatverandering. ‘Bij de stikstofcrisis ontbreekt een duidelijk verhaal. Er wordt een kaart gepresenteerd waarop de benodigde reductie van stikstof per gebied te zien is. Dan denk je niet goed na over hoe zoiets overkomt op mensen in die gebieden: wat gaat er gebeuren, wat betekent dit voor hen? We hebben als samenleving een handelingsperspectief nodig, dat ontbreekt volledig.’
Om mensen tot gedragsverandering te bewegen hebben we baat bij voorbeeldverhalen, vervolgt Sanders. Het meest effectief zijn verhalen die iets ingewikkelds als klimaatverandering behapbaar maken, door voorbeelden te geven die uitvoerbaar zijn. Het helpt dan als overheden en machthebbers zich als rolmodel opwerpen. ‘Laatst gingen de koning en koningin naar een bijeenkomst over duurzame mobiliteit in Oostenrijk en vlogen daarna met hun vliegtuig terug, dat is wel een gemiste kans natuurlijk. Voorbeeldgedrag kan mensen aan het denken zetten over hun eigen keuzes.’
Ervaringen uitwisselen kan helpen om grip te krijgen op het probleem. Het gaat bij storytelling vooral om interactie tussen verhalen. ‘Als de overheid komt met een verhaal over hoe we een bepaalde crisis te lijf gaan, moet ze ook bereid zijn om verhalen terug te krijgen. We moeten goed luisteren naar verhalen van mensen die het zwaar hebben en die niet bezig kunnen zijn met het klimaat, omdat ze andere problemen aan hun hoofd hebben die voor hen veel acuter zijn. Als je die groepen niet goed hoort, niet serieus neemt, hebben communicatiecampagnes geen zin, want die mensen horen jou dan ook niet.’
Dit artikel is geschreven naar aanleiding van een vraag van een lezer van Radboud Recharge. Meer antwoorden op lezersvragen lees je in onze zomerspecial.