‘We moeten wel zorgen dat ons kind niet zoals jij gaat praten, dan klinkt hij dommer,’ grapte de man van Linda Drijvers, cognitief neurowetenschapper en psycholinguïst bij het Max Planck Instituut. ‘Ik ken dus de vooroordelen die rond dialecten kunnen bestaan,’ vertelt de uit Brabant afkomstige Drijvers in accentloos Nederlands. ‘Toch vond ik het indrukwekkend welke grote gevolgen iemands uitspraak kan hebben.’
Drijvers noemt de scène in By the Throat over een Palestijnse taxichauffeur die in tranen uitbarst als hij beseft dat hij zeventien jaar lang werd aangehouden bij het vliegveld van Tel Aviv, enkel vanwege zijn uitspraak bij het beantwoorden van de vraag ’Alles goed?’. De documentaire zit vol met dit soort verhalen. Van een acteur die door een Gents dialect niet de gewenste rollen krijgt tot een Noord-Ier die in elkaar wordt geslagen omdat de manier waarop hij een ‘H’ uitspreekt ‘verraadt’ dat hij katholiek is.
Taalschaamte en taaltrots
Tijdens Inscience verzorgt Drijvers samen met Jos Swanenberg, hoogleraar Diversiteit in taal en cultuur aan Tilburg University, een programma rond By the Throat. ‘Met onder meer Brabanders, Limburgers, Achterhoekers en echte Nimwegenaren, zijn er in Nijmegen allerlei dialecten vertegenwoordigd. We zijn benieuwd naar hun uiteenlopende ervaringen. Zo bespreken we een quote van een man die via training accentloos wil praten om meer kans te maken op een baan in de Randstad. Hebben meer mensen last van hun dialect? In hoeverre ervaren ze taalschaamte?
Hoewel het thema van de documentaire niet helemaal samenvalt met Drijvers’ expertise, de reacties in de hersenen tijdens audiovisuele face-to-face communicatie, zijn er wel raakvlakken. ‘Jos is de specialist op het gebied van dialecten en accenten en ik zal vooral degene zijn die hem daarover vragen stelt, maar we kijken ook waar onze onderzoeksgebieden op elkaar aansluiten. Zo is onderzocht in hoeverre het helpt het wanneer je naast de audio van iemand die dialect spreekt een gezicht ziet. Mensen begrijpen de manier waarop de spreker woorden en zinnen vormt, beter als ze een gezicht zien praten.’
Goei Volk
Waar By the Throat vooral inzoomt op de negatieve gevolgen van uitspraak, onderzoeken Drijvers en Swanenberg tijdens Inscience ook taaltrots en andere positieve kanten van dialecten. ‘Een dialect kweekt ook groepsgevoel, brengt mensen samen. Een zachte “G” kan voor Brabanders betekenen dat iemand “Goei Volk” is.’
Inzichten als deze benadrukken het belang van taalanalyse in culturele, politieke en sociale context, stelt Drijvers. ‘De documentaire laat zien dat te simpele analyses en oordelen over dialecten enorme gevolgen kunnen hebben. Dat lijkt me de belangrijkste les van By the Throat. Beoordeel mensen niet op elkaars accenten, maar geniet van de mooie kanten van dialecten.’
Foto: Eduardo Davad via Pixabay