In de jubileumeditie 2023 zijn de artikelen losjes gegroepeerd rond het thema ‘tijd’. De bundel zoomt onder meer in op timing in de politiek, de lengte van debatten en de zittingsduur van Kamerleden.
‘Neem politieke timing. Wanneer kondig je aan om je verkiesbaar te stellen en wanneer breng je je partijprogramma naar buiten?’, zegt historicus Jan Ramakers, vanaf de eerste editie in 1999 lid van de jaarboekredactie. Hij wijst op de afgelopen verkiezingscampagne. ’Pieter Omtzigt wachtte, al dan niet bewust, heel lang met bekendmaken of hij minister-president wilde worden. In hoeverre hem dat heeft geholpen of juist geschaad, is lastig te zeggen, maar de tijd doet altijd zijn werk op het Binnenhof.’
Theetje speciaal
In Den Haag kan een dag een eeuwigheid duren, bijvoorbeeld met debatten die tot ver na middernacht doorgaan. ‘Dit gebeurde vooral vaak in de jaren zeventig. Sommige politici dronken een “theetje speciaal”, een borrel, om de nacht door te komen’, zo valt te lezen in het artikel van Anne Bos, Carla Hoetink en Amanda de Lanoy in het Jaarboek 2023.
Tegelijkertijd kan het politieke landschap in rap tempo veranderen, zo ervaart het CPG ook bij het samenstellen van hun jaarboeken. ‘Jaarlijks interviewen we een van de meest spraakmakende Kamerleden van het afgelopen jaar. Dat was dit jaar Caroline van der Plas’, vertellen Ramakers en mederedacteur Alexander van Kessel. Tijdens het interview stond haar partij, de Boer Burger Beweging, nog op twintig zetels in de peilingen, maar tijdens de verkiezingen haalde ze er slechts zeven. ‘Of neem Emile Roemer die in 2012 op weg leek om minister-president te worden, maar uiteindelijk met de SP niet verder kwam dan 15 zetels.’
Het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis is in 25 jaar in toenemende mate een visitekaartje van het CPG geworden. ‘De artikelen, interviews en necrologieën van bekende politieke figuren worden gewaardeerd en voor veel mensen is de presentatie in november een reüniemoment’, vertelt Van Kessel. Ramakers: ‘Sinds twintig jaar kiezen we voor iedere editie een thema dat aansluit op de actualiteit. Voor jubileumedities kiezen we een wat abstracter, filosofischer thema, zoals dit jaar “tijd”.’
Post van Pim Fortuyn
Hoewel het jaarboek niet is gericht op scoops, hebben enkele edities de landelijke media gehaald. ‘Zo leverde Ayaan Hirsi Ali in 2005 flinke kritiek op Hans Wiegel, een van de boegbeelden van de VVD. Ze stelde onder meer dat Wiegel “in het land van ooit” zou wonen. Deze kritiek werd breed uitgemeten in de pers.’
Ook bijzonder was een brief, gevonden op het Katholiek Documentatie Centrum (KDC), die een 19-jarige Pim Fortuyn in maart 1967 schreef aan toenmalig KVP-fractievoorzitter Norbert Schmelzer. ‘Fortuyn schreef dat hij zich na zijn eindexamen H.B.S. -B in de politieke wetenschappen ging bekwamen en hij wilde weten welke mogelijkheden er waren om via die studie in de politiek aan de bak te komen.’ Door de kabinetsformatie slaagde Schmelzer er pas eind mei in een antwoord te sturen. Of de correspondentie tussen Fortuyn en Schmelzer een vervolg kreeg, is niet bekend.
Het thema voor komend jaar houden ze nog geheim, maar na 25 jaar hebben Ramakers, Van Kessel en hun collega’s nog genoeg inspiratie. Ramakers: ‘De connectie tussen media en politiek, bijvoorbeeld de invloed van AI en sociale media, is heel interessant, een van de eeuwige reserves op onze lijst.’ Van Kessel vult aan: ‘Of de link tussen politiek en sport. Het zou logisch zijn om dat rond een groot sportevenement in Nederland te doen. We kunnen hoe dan ook nog wel even vooruit.’
Centrum voor Parlementaire Geschiedenis | Een kwestie van tijd. De factor van tijd in de politiek | Uitgeverij Boom
Foto: Hans Kouwenhoven