Minister Van Gennip wil statushouders die in een AZC wachten op woonruimte aan het werk krijgen door ‘activering’. Mooi, maar waarom zijn deze mensen niet actief?
De oorzaak is dat ze tijdens de asielprocedure volledig gedeactiveerd raken. Eerst willen ze werken, maar mogen ze niet. Dan mag het, maar lukt het niet om te gaan werken. Daarna vergaat de noodzaak om te gaan werken, omdat bij toekenning van de status de bijstand als veilig startalternatief bekend wordt.
Succesvolle Oekraïners
Voordat een vluchteling een verblijfsstatus krijgt, doorloopt hij de asielprocedure. Een doorlooptijd van deze procedure van één tot twee jaar is geen uitzondering. Op basis van cijfers uit het verleden krijgt een meerderheid uiteindelijk een verblijfsvergunning (2021: 73 procent). EU-recht dicteert dat na een wachttijd van negen maanden ook tijdens de asielprocedure gewerkt kan worden. Dat gebeurt nauwelijks.
Het kabinet is met de neus op de feiten gedrukt door de arbeidsmarktsuccessen van Oekraïners. Vluchtelingen uit Oekraïne kunnen twee dagen na aankomst werken, een asielzoeker mag dat niet. Van de Oekraïners is al 46 procent binnen een jaar aan het werk. Van de statushouders slechts 10 procent binnen een jaar. Naar schatting werkt maar 2 procent van de asielzoekers. Niet omdat ze niet willen, maar omdat ze nauwelijks mogen.
Wat de Oekraïense casus laat zien, is wat het effect is van directe toegang tot de arbeidsmarkt. De overheid regelde de toegang, bedrijven hebben zonder tussenkomst van ‘activatieprogramma’s’ mensen aangenomen.
Complexe procedure
Oekraïners verblijven op een andere grond in Nederland, mochten meteen werken en vonden ook direct werk zonder bemiddeling. Met goede voorbeelden uit hun omgeving vinden zij snel hun weg. Ook Oekraïners die dachten niet te kunnen werken vanwege taalproblemen, vonden werk. Voor werkgevers is het aannemen simpel, een UWV-melding is genoeg.
Het contrast met asielzoekers is groot. Zij mogen pas na zes maanden werken. Zij gaan ervan uit dat werken niet lukt. En dat klopt. Voor werkgevers betekent het aannemen van een asielzoeker een complexe UWV-tewerkstellingsvergunningprocedure. Ze nemen dan liever een Oekraïense vluchteling aan.
Het is al jaren bekend dat de regels die asielzoekers deactiveren indruisen tegen Europees recht. Belangrijkste knelpunt is dat asielzoekers maar 24 weken per jaar mogen werken. Naast de tewerkstellingsvergunning is het verkrijgen van een burgerservicenummer lastig, zijn de regels over loonafdracht aan het Coa onduidelijk, worden asielzoekers regelmatig verhuisd, et cetera. Allemaal elementen die daadwerkelijke toegang tot werk belemmeren.
De minister wacht nog steeds nieuw onderzoek af
Er is in werkelijkheid geen sprake van toegang tot de arbeidsmarkt. Ook de landsadvocaat informeerde de Tweede Kamer in 2021 al over de juridisch discutabele 24 weken. Toch wacht de minister nog steeds nieuw onderzoek af. Welke politieke kleur je ook hebt, er is baat bij vroege toegang tot de arbeidsmarkt voor asielzoekers die Nederland opvangt. Werken heeft geen invloed op de toekenningsbeslissing van de verblijfstatus. Ook blijkt uit een vergelijking met België, waar asielzoekers al na vier maanden mogen werken, dat het geen aanzuigende werking heeft. Er is behoefte aan dit arbeidspotentieel, wat Van Gennip in haar brief terecht signaleert.
De voorgenomen activeringsthema’s zijn goed als ondersteuning. Maar het echte verschil zit in echte toegang tot de arbeidsmarkt tijdens de asielprocedure. Eerder werkende vluchtelingen betekent een bijdrage aan de opvangkosten, minder uitkeringsafhankelijkheid, minder sociale uitsluiting en later geen noodzaak tot reactivering met overheidsprogramma’s. Kortom: waar wachten we nog op?
Dit artikel is geschreven door Tesseltje de Lange en Raphaël Nouwen en is eerder verschenen in Trouw. Foto door Ketut Subiyanto via Pexels.
Petitie: Versoepel de regels voor de toegang van asielzoekers tot werk
Onderzoekers van het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit zijn recent een petitie gestart die ‘de politiek’ in het algemeen, en Minister Van Gennip in het bijzonder, oproept om de regels voor toegang van asielzoekers tot werk te versoepelen.
De tekst van de petitie is gebaseerd op onderzoeken die uitwijzen dat het Nederlandse beleid op punten strijdig is met Europees en internationaal recht en dat het geven van toegang tot werk beter is voor het welzijn van asielzoekers. Het vergroot hun kansen op het vinden van werk nadat ze een status hebben gekregen en verkleint de kans om een beroep op de bijstand te moeten doen. Bovendien draagt het bij aan de bereidheid om terug te keren, mocht de aanvraag worden afgewezen.
Vanwege de krapte op de arbeidsmarkt en de ervaringen met Oekraïense ontheemden die direct toegang hebben tot de arbeidsmarkt – en daar in hoge mate gebruik van maken – lijkt er momentum te zijn voor verandering. D66 Tweede Kamerlid Anne-Marijke Podt heeft een initiatiefnota opgesteld die ervoor pleit om asielzoekers vanaf dag één mee te laten doen. Deze nota wordt op 5 juni in de Tweede Kamer besproken. Daarnaast zijn verschillende gemeenten pilots gestart om de toegang tot werk te vergemakkelijken.
Je kunt de petitie ‘Versoepel de regels voor de toegang van asielzoekers tot werk’ tekenen op https://werkenasielzoekers.petities.nl/