Leven en studeren in Nederland is duur. Daar kan menig student over meepraten. Voor internationale studenten is dit niet anders. Wat wél verschilt, is dat studenten van buiten de Europese Unie zodra ze een bijbaan zoeken op juridische obstakels stuiten. Zo mogen ze maar 16 uur per week werken en kunnen ze niet hun eigen werkvergunning aanvragen.
Voor het project Law Clinic on Human Rights van de rechtenfaculteit van de Radboud Universiteit doken Chidimma Nweke, João Vitor Luz Lugon en Kim Celine van der Vegt in dit probleem. Ze analyseerden huidige regels in Nederland, spraken betrokken organisaties zoals het UWV en de Arbeidsinspectie en interviewden studenten over hun ervaringen met werken in Nederland.
Maanden wachten op vergunning
‘Het grootste probleem is de werkvergunning’, vertelt Luz Lugon. ‘Het is aan de werkgever om een werkvergunning aan te vragen, maar veel werkgevers hebben geen zin in de bureaucratische rompslomp.’ De aanvraag is tegenwoordig makkelijk digitaal te doen, maar dan duurt het alsnog zo’n vijf weken voordat de vergunning is goedgekeurd. ‘En in de tussentijd mag je niet werken zonder vergunning.’ Dit zorgt er niet alleen voor dat werkgevers minder snel studenten van buiten de EU aannemen, maar ook dat deze studenten kwetsbaarder zijn wanneer ze wel worden aangenomen.
Voor een van de geïnterviewden, een masterstudent uit Albanië die onregelmatig werkte als projectleider voor een NGO, duurde het wel zeven maanden voordat de werkgever de werkvergunning aanvroeg, ondanks dat ze er meermaals op aandrong. Tot die tijd werkte ze op vrijwillige basis en toen ze de werkvergunning eindelijk kreeg, werd ze niet vergoed voor de maanden dat ze zonder vergunning werkte. Een Vietnamese masterstudent Internationaal & Europees Recht hoefde ‘slechts’ twee maanden op haar vergunning te wachten. Maar haar baas in het restaurant vond het vervelend dat ze naar de vergunning bleef vragen en stelde dat ze extra hard moest werken om te compenseren voor de tijd die het had gekost om de werkvergunning aan te vragen. Luz Lugon: ‘Als je voor een master van een jaar naar Nederland komt en vervolgens maanden niet kan werken, maar wel in je onderhoud moet voorzien, kun je al snel in financiële nood komen.’
De onzekerheid over een werkvergunning maakt de positie van deze studenten kwetsbaarder, ook op andere gebieden. ‘Denk aan onbetaald overwerken, contant betaald worden of op onregelmatige tijden uitbetaald krijgen’, somt Luz Lugon op. ‘Ook vertelde de student in het restaurant dat de Nederlandse medewerkers voorrang kregen bij het intekenen op diensten, waardoor zij late diensten moest draaien en moest werken op feestdagen als kerstmis en oudjaarsavond.’
Zelf vergunning aanvragen
Op basis van de resultaten hebben Nweke, Luz Lugon en Van der Vegt een aantal aanbevelingen gedaan om de positie van studenten van buiten de Europese Unie te verbeteren. Nweke: ‘Belangrijkst is dat studenten hun eigen werkvergunning aan kunnen vragen. Werkgevers vinden dit een te grote last, waardoor ze minder snel een internationale student aannemen. Een andere mogelijkheid is om de aparte werkvergunning helemaal af te schaffen, aangezien de student bij het inschrijven aan de universiteit en het regelen van een verblijfsvergunning alle relevante documenten al aanlevert. In een aantal EU-landen, waaronder België, Frankrijk en Oostenrijk werkt het al op die manier.’
Zolang dit niet gebeurt scheelt het al een boel wanneer werkgevers beter worden geïnformeerd over de gedigitaliseerde, vereenvoudigde aanvraagmogelijkheid. ‘Online kun je hier weinig over vinden waardoor werkgevers nog steeds het idee hebben dat het aanvragen van de werkvergunning een ingewikkeld proces is’, vertelt Nweke. ‘Daarbij zou het zowel voor de medewerker als de werkgever veel tijd schelen wanneer de werkvergunning eerder gereed is.’
Voor Oekraïense oorlogsvluchtelingen werd een regeling getroffen waardoor ze snel en simpel een werkvergunning voor één jaar konden krijgen. ‘Hun situatie is natuurlijk uniek en niet te vergelijken met de situaties van internationale studenten. Het is goed dat zo’n maatregel is getroffen. Tegelijkertijd laat het zien dat versimpelde procedures wel mogelijk zijn en dat je die ook voor studenten zou kunnen gebruiken.’
Meer uren mogen werken
Verder mogen studenten van buiten de EU maximaal 16 uur per week werken naast hun studie. ‘Dat maximum zou zijn ingesteld om te voorkomen dat studenten te weinig tijd voor hun studie overhouden, maar dat maximum aantal uren geldt niet voor Nederlandse of studenten uit de Europese Unie’, zegt Nweke. Een kleine verhoging naar 20 uur per week, kan al een heleboel schelen. ‘In andere EU-landen, waaronder Denemarken, Malta en Ierland, ligt dit maximum al op 20 uur per week.’
Uit de interviews bleek ook dat studenten zich niet altijd bewust zijn van hun rechten. ‘Ze dachten snel ontslagen te kunnen worden en wisten niet precies welke plichten een werkgever had. Het zou hen erg helpen om de toegang tot juridische hulp uit te breiden. Een app of website waar ze alle relevante informatie kunnen vinden, zou een mooi vervolg op dit onderzoek zijn.’
Foto: Dick van Aalst