‘Afgelopen jaar, toen de cursus online werd gegeven, hadden we ruim vierhonderd deelnemers. Mensen komen van ver buiten Nijmegen, zelfs uit Hongarije en Aruba. Ik hoor vaak terug: het is zo heerlijk om verdieping te krijgen bij wat je leest en intellectueel te worden uitgedaagd. ‘Onder de deelnemers zijn veel leraren Nederlands, dat is onze primaire doelgroep. Ze putten inspiratie uit de cursus. Niet per se uit de boeken zelf, want die zijn wellicht te moeilijk voor hun leerlingen. Maar ze komen met nieuwe inzichten in contact, nieuwe benaderingen van literatuur. Vroeger draaide het in verhaalanalyse om verteltechnische zaken als perspectief – dat is op veel middelbare scholen nog steeds zo. Maar als literatuurwetenschappers kijken we nu meer naar genderproblematiek en representatie: hoe wordt ‘de ander’ in literatuur verbeeld? En naar hoe literatuur functioneert, dat bijvoorbeeld heel lang een elite van witte mannen heeft bepaald wat literatuur is. ‘Als literatuurwetenschapper roep je vooral vragen op. Boeken in de ban? Daarover ben ik heel expliciet: niet doen. Dat bijvoorbeeld Black Venus van Jef Geeraerts in Vlaanderen is afgevoerd van de canon vind ik absurd. De hoofdpersoon is inderdaad behoorlijk seksistisch en voelt zich superieur aan zwarte mensen, maar je moet het om die reden niet verbieden. Daarbij: Black Venus is ondanks dit alles een gigantisch goed geschreven roman. Boeken mogen schuren en als een baksteen op je maag liggen. Geconfronteerd worden met een visie die je niet bevalt, zet je aan het denken. Dat we door ontwikkelingen als #MeToo en Black Lives Matter anders gaan kijken naar literatuur, ervaar ik als een grote verrijking. ‘De kracht van literatuur is en blijft dat ze je laat kennismaken met ethische vragen en met andere werelden, tijden en mensen. Als je een andere cultuur van binnenuit wilt leren kennen, moet je boeken uit die cultuur lezen. Ook rechters en advocaten zeggen: door het lezen van literatuur doorbreken we onze kokervisie. Via literatuur krijg je toegang tot wat mensen drijft, gesublimeerde ervaringen. Ik heb dat zelf vaak ervaren. De lammeren van Mustafa Kör was bijvoorbeeld een enorme eyeopener over de tragiek van leven tussen twee culturen. Daar kun je in de krant over lezen, maar door literatuur kun je het voelen.’
Tip: Volg de nascholingscursus Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde 2022
Acht bijeenkomsten van 26 januari tot en met 9 mei 2022 (fysiek en online) | Bedoeld voor neerlandici, leraren Nederlands, alumni en andere belangstellenden | De afsluiting op 9 mei is een interview met Adriaan van Dis, over zijn klimaatroman KliFi | Informatie over deelname en aanmelding: www.ru.nl/pucsociety/docenten/nascholing/postacademische-cursus-recente-nederlandse-vlaamse/
Jos Muijres (1957) is opgeleid aan de Radboud Universiteit. Sinds 1984 verbonden als docent-onderzoeker aan de sectie Moderne Nederlandse letterkunde. Coördineert sinds 2005 de jaarlijkse postacademische cursus Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde.