Wat is het verschil tussen een tennisvereniging en een politieke partij? Op het Binnenhof, het centre court van onze democratie, zul je niet snel een ace, dropvolley of love game zien, maar juridisch genomen vallen beide soorten verenigingen in dezelfde categorie. ‘Terwijl een tennisvereniging in tegenstelling tot een politieke partij natuurlijk niet de ambitie heeft om deel te nemen aan het politieke debat en evenmin politieke doelen wil bereiken door deel te nemen aan de verkiezingen’, vertelt Ronald Tinnevelt, hoogleraar rechtsfilosofie en hoofddocent bij de cursus De Politieke Partij in Perspectief.
Door hun nadrukkelijke invloed op onze democratische samenleving is het opmerkelijk dat er geen verwijzing in de grondwet naar politieke partijen staat of dat er geen afzonderlijke wet is die het functioneren van politieke partijen reguleert. ‘In zo’n wet kan bijvoorbeeld staan op welke manier een politieke partij georganiseerd dient te zijn of via welke wegen een partij aan inkomsten mag komen’, stelt Tinnevelt.
Democratie beschermen
In Duitsland kwam een vergelijkbare wet er na de Tweede Wereldoorlog. Tinnevelt: ‘Het afglijden van de Weimarrepubliek en de opkomst van Hitlers NSDAP leidden ertoe dat de democratie (deels) langs democratische lijnen werd afgeschaft.’ Een wet die het functioneren van politieke partijen functioneert en controleert kan helpen om zoiets te voorkomen.
Ondanks dat meerdere staatscommissies sinds de jaren vijftig geadviseerd hebben om ook een wet op de politieke partijen aan te nemen, is het er tot dusver niet van gekomen in Nederland. Het belangrijkste tegenargument is dat zo’n wet ingaat tegen de vrijheid van vereniging. ‘Strenge voorwaarden aan politieke partijen zouden de drempel om een partij te vormen te hoog kunnen maken, waardoor bepaalde geluiden in de samenleving niet gehoord worden, stellen tegenstanders van deze wet.’ Toch lijkt de wet er te gaan komen. Er ligt een wetsvoorstel waar burgers, politieke partijen en andere belanghebbenden tot 4 juli op konden reageren. Het is nu vooral afwachten wanneer en in welke vorm de wet wordt aangenomen.
Van zetelroof tot microtargeting
De vijfdelige cursus van Radboud Academy biedt context bij de voorgestelde wet. Iedere bijeenkomst belicht een andere docent een specifiek aspect van politieke partijen. ‘Eerst bekijken we wat een politieke partij precies is. Vervolgens zoomen we in op verschillende kanten van de partij.’ Tinnevelt noemt de onafhankelijkheid van politieke partijen. ‘Denk aan Kamerleden die de partij verlaten, maar hun zetel behouden. Is een Kamerlid in eerste instantie een onafhankelijk vertegenwoordiger of zou je kunnen spreken van zetelroof wanneer iemand die voor een bepaalde partij is gekozen zich vervolgens afsplitst?’
Buitenlandse invloed op politieke partijen komt ook aan bod, net als de financiering van politieke partijen en de wijze waarop partijen de kiezers aanspreken. ‘Is het wenselijk dat partijen ons tijdens campagnes via microtargeting, gepersonaliseerde advertenties, proberen te bereiken?’ Zelf presenteert Tinnevelt een bijeenkomst over de interne ordening van politieke partijen. ‘Partijen opereren binnen een democratisch systeem. Betekent dat ook partijen zelf democratisch ingericht moeten zijn? En waarom wel of niet?’ Tot slot behandelt de cursus de vraag of en wanneer het mogelijk is om een politieke partij te verbieden. Deze cursus is opgezet voor mensen die zoeken naar meer verdieping en achtergronden over wetgeving en politiek. Er is geen voorkennis vereist.
De cursus geeft kortom handvatten om politieke ontwikkelingen te kunnen duiden en er weloverwogen een mening over te kunnen vormen: nuttige kennis met de verkiezingen die in november plaatsvinden. Tinnevelt: ‘Je krijgt inzicht in de belangrijkste actoren van onze democratie en je leert over het spel van wetgeving en beleidsvorming.’ Bovendien kun je na de cursus precies uitleggen waarom een politieke partij géén tennisclub is.
Inschrijven de Politieke Partij in Perspectief
Wil je deelnemen aan de cursus de Politieke Partij in Perspectief? Schrijf je dan snel in. De inschrijfdeadline is 17 oktober 2023. Wanneer de cursus eerder vol is, kom je op een wachtlijst terecht.
Meer informatie en inschrijven
Foto: Nanda Sluijsmans via Flickr