Muziek waarvan de maker meer dan 70 jaar dood is, mag iedereen vrij gebruiken. Bij nieuwere muziek moet je rekening houden met het auteursrecht. In Nederland kennen we een ondergrens voor bescherming door het auteursrecht, vertelt Leuyerink. ‘Banale of triviale voortbrengselen worden niet beschermd. Dat geldt dus ook voor melodieën. Creatieve melodieën worden daarentegen wél beschermd. Vooral in popmuziek gebruikt men vaak banale melodieën. De Australische band Axis of Awesome laat in een video op YouTube perfect zien hoe in talloze popnummers dezelfde vier akkoorden worden gebruikt. Zolang het om een banale melodie gaat, levert dat geen problemen op met het auteursrecht. Dat wordt anders als het om complexere melodieën gaat die wél creativiteit van de maker vergen.’
Perverse prikkel voor profiteurs
Toch wordt er steeds vaker geprocedeerd op grond van het auteursrecht over banale of triviale elementen zoals de groove of de melodie in een liedje. Zo won zanger en liedjesschrijver Ed Sheeran onlangs zijn zaak tegen de nabestaanden van Ed Townsend, medecomponist van ‘Let’s get it on’ van Marvin Gaye. Ed Sheeran zou zijn ‘Thinking out loud’ daarop gebaseerd hebben. Roma vertelt: ‘Die zaak is goed afgelopen voor de muziekindustrie. Als banale en triviale melodieën beschermd worden, is dat niet goed voor de artistieke vrijheid. Bovendien geeft het een perverse prikkel aan mensen die een graantje willen meepikken van andermans succes. Het auteursrecht schiet dan zijn doel voorbij. Er zijn hier twee grondrechten in het geding: het recht op bescherming van intellectuele eigendom enerzijds en de vrijheid van kunsten anderzijds. Een rechtvaardig evenwicht tussen die twee is belangrijk.’ Ed Sheeran dreigde te stoppen met muziek maken als hij schuldig werd bevonden. Een duidelijk statement dat hij gelukkig niet hoeft op te volgen.
Zand in de muziekmotor
Met de opkomst van AI komt er mogelijk opnieuw zand in de muziekmotor. Of valt dat toch mee, als het om auteursrechten gaat? Denk even aan 'Heart on my sleeve', een nieuw nummer volledig gemaakt door AI maar mét gegenereerde stemmen van The Weeknd en Drake. Leuyerink legt uit dat het auteursrecht ook hier in het geding kan zijn: ‘De tekst en de melodie zijn weliswaar nieuw, maar de gebruikte input – namelijk nummers van de artiesten – was dat niet. Die input is auteursrechtelijk beschermd. Om te komen tot dit door AI gegeneerde nummer zijn er auteursrechtelijk relevante handelingen verricht. Dit levert vermoedelijk wel auteursrechtinbreuk op.’
Geen rechten voor je stem
En hoe zit het dan als iemand je stem imiteert? Is dat niet net zoals portretrecht waarbij je je soms kunt verzetten tegen het gebruik van jouw beeltenis? Leuyerink: ‘Ik begrijp die gedachte, maar zowel auteursrecht als portretrecht bieden daarvoor geen uitkomst. Het zijn twee verschillende dingen met ieder hun eigen achtergrond. De achtergrond van portretrecht is van oudsher privacybescherming. In de loop der tijd is prestatiebescherming daar als belang bij gekomen, oftewel bescherming tegen gratis meeliften op iemands populariteit. Toch wordt een stem niet door het portretrecht beschermd, nu het daarbij gaat om afbeeldingen. Het auteursrecht beschermt op zijn beurt creatieve, intellectuele scheppingen. Je stem is dat niet, daarmee word je nu eenmaal geboren.’
Dit artikel is geïnspireerd door het lustrumfestival Radboud Sounds.
Tekst: Pleuni van Keulen voor Radboud Recharge. Foto: Ivan Jermakov via Unsplash
Radboud Recharge: the Sound of Summer, playlist
Deze zomer op Radboud Recharge: the Sound of Summer. Met artikelen over muziek, wetenschappelijk benaderd. En een playlist op Spotify: Radboud Recharge: the Sound of Summer. Roma Leuyerink noemde daarvoor deze nummers: * Blurred Lines, Robin Thicke & Pharrell Williams* Got to give it up, Marvin Gaye* Thinking out loud, Ed Sheeran* Let’s get it on, Marvin Gaye* Shallow, Lady Gaga* Almost, Steven Ronson* Fire, Gavin Degraw* Deel van mij, Andre Hazes jr.