De bescherming voor vluchtelingen is hard nodig, zo stellen Strik en haar collega’s van het Centrum voor Migratierecht in een recente publicatie in het Nederlands Juristenblad. In ‘Ongezien onrecht in het vreemdelingenrecht’ trekken ze een parallel tussen het vreemdelingenrecht en de toeslagenaffaire. Als vreemdelingen niet of niet op tijd bepaalde gegevens doorgeven, zoals een inkomenswijziging, worden ze direct bestempeld als fraudeur, met ingrijpende consequenties, legt Strik uit. Ook moeten asielzoekers aan strenge eisen voldoen als het gaat om het aanleveren van documenten. 'Maar vaak kunnen mensen daarvoor niet meer aankloppen bij de autoriteiten van hun land van herkomst. Zo’n asielrelaas krijgt dan direct het stempel "ongeloofwaardig" en het asielverzoek wordt afgewezen. Mensen raken echt in de problemen.'
Het is zomaar een greep uit talloze voorbeelden die laten zien hoe migranten en asielzoekers – net als de slachtoffers van de toeslagenaffaire – de dupe zijn van het wantrouwen van de overheid en onredelijke en spijkerharde regelgeving. 'Er wordt onvoldoende rekening gehouden met persoonlijke omstandigheden van migranten. De menselijke maat is verdwenen.'
Vermalen door bureaucratie en overheid
De publicatie van de migratierechtdeskundigen is dit jaar gehonoreerd met de Hermesdorfprijs, de jaarlijkse onderscheiding van de universiteit voor onderzoekers met een grote maatschappelijke impact. Strik: 'We willen laten zien dat onze omgang met vreemdelingen niet in lijn is met het Europees recht én tot ongeziene individuele consequenties leidt. Onze boodschap is: leer nou van die toeslagenaffaire hoe je met vreemdelingen, asielzoekers en andere mensen om zou moeten gaan. En zorg dat het beleid menselijk en evenredig is.' Strik is gedreven om te laten zien hoe beleid en wetgeving soms onredelijk uitpakken voor mensen. 'De wortels van die gedrevenheid liggen misschien in mijn tijd als juridisch medewerker bij een jongerenadviescentrum in Amsterdam. Daar zag ik hoe kwetsbare jongeren werden vermalen door bureaucratie en beslissingen van de overheid. Dat raakte me heel erg. Maar ook bij mijn werkbezoeken leer ik steeds weer wat de effecten zijn van regels, en van niet-naleving van regels.'
Ook het Europese asielbeleid, of beter: het gebrek aan overeenstemming tussen landen daarover, pakt slecht uit voor mensen, zegt Strik verontwaardigd. De pushbacks van migranten aan de Europese buitengrenzen zijn het gevolg van onenigheid binnen de EU over de opvang van vluchtelingen. Nu worden landen aan de buitengrenzen verantwoordelijk gehouden, zoals Griekenland en Polen. En die grenslanden houden mensen steeds meer met harde hand buiten de deur. 'Dat is een rechtstreekse schending van mensenrechten en het Europees recht.'
Filmtip: Shadow Game van Els van Driel en Eefje Blankevoort'Een met prijzen overladen documentaire over jongeren die jarenlang proberen de Europese Unie in te reizen. Je ziet hun leed, hun dilemma’s, maar ook de veerkracht die veel jonge vluchtelingen eigen is.'
Tineke Strik (Alphen, 1961) is opgeleid en gepromoveerd aan de Radboud Universiteit. Bekleedt sinds 2020 de leerstoel Burgerschap en migratierecht aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Sinds 2019 namens GroenLinks lid van het Europees Parlement. Eerder was ze wethouder in Wageningen en lid van de Eerste Kamer.
Foto's: Flip Franssen.