Met het project Waalpaintings – vijftien grote muurschilderingen in het centrum van de stad over historische gebeurtenissen – willen historici Erika Manders en Dennis Jussen het Nijmeegse verleden weer zichtbaar maken. In november 2020 werd de eerste schildering opgeleverd: een enorme mural op de zijgevel van Holland Casino die de 10de-eeuwse Byzantijnse prinses Theophanu verbeeldt. Inmiddels staat de volgende Waalpainting op stapel: een muurschildering over de Vrede van Nijmegen, die in het Kerkegasje aan de Burchtstraat moet komen. Manders: ‘Een schildering over Nijmegen als hét centrum van Europa. De meeste mensen zullen denken: ‘huh?’’
Spektakel
De Vrede van Nijmegen is een behoorlijk ingewikkeld politiek verhaal. Het gaat om een serie vredesverdragen die in 1678 en 1679 werden gesloten tussen de Republiek, Frankrijk, Spanje en hun bondgenoten, die elkaar tot die tijd het licht in de ogen nauwelijks gunden. In 1675 werd Nijmegen als congresstad uitgekozen voor die onderhandelingen. Een opmerkelijke keuze, want Nijmegen had eigenlijk de allure niet voor zo’n groot internationaal vredescongres. Maar nadat Keulen niet veilig was gebleken en Londen, Breda en Kleef waren afgevallen, werd als compromis Nijmegen gekozen. Manders. ‘Daar was niet iedereen blij mee. De paus bijvoorbeeld had weinig zin om zijn nuntius naar kettersgebied te sturen en de Staten-Generaal wilde niet dat de Roomse godsdienst hier werd uitgeoefend. Uiteindelijk werd de stad neutraal verklaard.’
Afbeelding: Ondertekening van de vrede tussen Frankrijk (links) en Spanje (rechts).
Vanaf 1676 arriveerden onderhandelaars uit Europese hofsteden en bisdommen in de stad. Nijmegen was op dat moment hét politieke centrum van Europa. Voor de 17de-eeuwse Nijmegenaar moet het een heel spektakel zijn geweest. De internationale diplomaten zorgden voor een toestroom van kunstenaars, muzikanten en prostituees. De gezanten uit de hofsteden moesten in de chicste huizen van de stad worden gehuisvest, die versierd werden met vorstenwapens. De pauselijke gezant - gekleed in een purperen gewaad met een diamanten borstkruis - arriveerde met drie galakoetsen met zes paarden. ‘Een soort vroegmoderne limousine’, lacht Jussen. De ambassadeur van de Duitse keizer liet na de geboorte van de keizerszoon een wijnfontein op de Grote Markt plaatsen, waar rode en witte wijn uit spoot. ‘Voordat er werd begonnen met onderhandelen, moesten er ook allerlei dingen worden vastgelegd’, zegt Manders. ‘Hoe gaan we elkaar aanspreken? Wat is de voertaal? Maar ook: wat zijn de verkeersregels? Nijmegen heeft een aantal nauwe straatjes: wat als twee koetsen elkaar tegenkwamen? Dat werd aanvankelijk vaak ‘opgelost’ door lakeien die met elkaar op de vuist gingen, maar uiteindelijk is vastgelegd dat degene die het verst in de straat was als eerste door mocht.’
Carnavalesk
Genoeg stof dus voor een muurschildering op de beide zijden van het Kerkegasje aan de Burchtstraat. De kunstenaars zijn al gevonden: Rosalie de Graaf, werkend onder de naam RoosArt, en Vincent William, alias Combolution. Beiden hebben in Nijmegen gewoond en gestudeerd. De Graaf zal op de ene kant van het tunneltje een schildering maken van de ondertekening van het vredesakkoord tussen de Republiek en Frankrijk, dat van 1672 tot en met 1674 Nijmegen had bezet. William zal aan de andere kant de carnavaleske toestanden in de stad afbeelden, waaronder de wijnfontein en de aankomst van de pauselijke gezant.
Afbeelding: De Vrede van Nijmegen moet aan weerszijden van het Kerkegasje komen.
Zoals uiteindelijk bij alle Waalpaintings de bedoeling is, correspondeert de gekozen locatie voor de schildering met de locatie van de historische gebeurtenis. Het Kerkegasje ligt precies in het hart van waar de activiteiten ooit plaatsvonden. ‘Een aantal van de vredesverdragen is in het historische stadhuis en in het Hof van Egmond – dat ook aan de Burchtstraat lag - getekend: op de muur die richting die locaties wijst, komt het officiële gedeelte van de ondertekening van de Vrede van Nijmegen’, legt Jussen uit. ‘De andere kant, uitkijkend op de Grote Markt, gaat het carnavaleske aspect laten zien.’
Detectivewerk
Op dit moment zijn Manders en Jussen druk bezig met onderzoek om de kunstenaars van zo veel mogelijk details te kunnen voorzien. Hoe zag een 17de-eeuwse Nijmegenaar eruit? Hoe zag de Grote Markt eruit? Met wat voor geld werd er gestrooid door de Duitse gezant? Manders en Jussen hebben inmiddels al wat interessante informatie achterhaald. Zo blijkt er een draaikooi tegen de zijkant van het waaggebouw (De Waagh) op de Grote Markt te hebben gestaan, bedoeld om inwoners die iets op hun kerfstok of een losse moraal hadden tot 'inkeer' te brengen in een misselijk makende molen. Jussen: ‘Er was ook een publieke schandplaats op het kruispunt van de Burchstraat, Broerstraat en Grote Straat. Deze plek is nog altijd gemarkeerd met “De Blauwe Steen”. Na je veroordeling mocht je drie rondjes om de steen lopen. Als iemand medelijden met je kreeg of een goede bekende van je was, dan kon die persoon een borg betalen zodat je op vrije voeten bleef tot je dagvaarding.’
Afbeelding: De Grote Markt omstreeks 1650 met draaikooi tegen de zijkant van de Waagh.
Andere ontdekking: toen er in de stroeve vredesbesprekingen tussen de Nederlanders en de Fransen ’s nachts een doorbraak kwam, gingen de onderhandelaars van beide zijden naar de Engelse bemiddelaar sir William Temple om hem te vragen te helpen om de afspraken op papier te krijgen. Temple zou in nachthemd en slaapmuts hebben opengedaan met de mededeling dat hij ziek was. De Nederlanders en Fransen sloten daarom uiteindelijk in het huis van de Franse ambassadeur de vrede. ‘Dit huis, het Hof van Egmond, blijkt aan de Burchtstraat te hebben gestaan, aan het begin van de Marikenstraat.. Op oude kaarten heb ik ingezoomd om te zien hoe dat huis er precies uitzag en daaruit blijkt dat op het huis een torentje stond. En dat torentje lijkt heel erg op het torentje van het stadhuis dat is gebouwd na de Tweede Wereldoorlog. We proberen er nu achter te komen of die architect dat torentje heeft gebaseerd op het huis waar die vredesbespreking heeft plaatsgevonden’, vertelt Jussen.
Puzzeltje
Een ander historisch puzzeltje heeft te maken met de wijnfontein op de Grote Markt. Terwijl die fontein wijn spoot, werd er geld uitgedeeld. ‘Je kunt je voorstellen wat een schouwspel dat is geweest, met allerlei mensen die dronken naar geld staan te grabbelen’, zegt Manders lachend. ‘Maar de vraag is: wat voor geld werd daar uitgedeeld? Waren het strooipenningen? Duits geld? Nederlands geld?’ Met hulp van Harry van Enckevort (archeoloog bij de Gemeente Nijmegen) kwamen Manders en Jussen uit (‘En daarmee is absoluut nog niet gezegd dat dat het geld was dat werd uitgedeeld!’ haast Manders zich te zeggen) bij een opgraving op de St. Jorisstraat, waarbij drie duiten boven water kwamen. Ze zijn identiek en geslagen in Kleef, erop staat groot het jaartal 1678. ‘Het lijkt heel plausibel dat er op zijn minst een verband was met de Vrede van Nijmegen.’
Afbeelding: Voor- en achterkant van een van de opgegraven duiten, Rob Mols.
Voor De Vrede van Nijmegen loopt op dit moment een crowdfundingsactie. Zodra de benodigde 12.000 euro voor de muurschildering van zo’n 100 vierkante meter binnen is, kunnen de kunstenaars beginnen. Streven is de schildering in mei 2021 af te hebben. Mensen kunnen nog steeds doneren om de Vrede van Nijmegen Waalpainting mogelijk te maken via de crowdfundingsitevan het Radboud Fonds. Volg Waalpaintings op Facebook en Instagram.