‘Wat me bij Trump vooral verbaast is zijn schaamteloze leugenachtigheid’, vertelt Van der Heiden. ‘Voor hem lijkt iets waarheid als mensen hem geloven en als het hem macht en aanzien oplevert.’ Ondertussen vertelde hij volgens de Washington Post al meer dan 20.000 leugens tijdens zijn eerste ambtstermijn.’
Naast leugens toetste Van der Heiden Trump en eerdere presidenten op narcisme, seksisme en racisme. ‘Bij Trump kun je al die punten afvinken, maar in zekere zin kun je de meeste presidenten als weirdo bestempelen met deze invalshoek. Politici op hoog niveau zijn in meer of mindere mate altijd narcistisch anders geloof je niet dat jij de aangewezen persoon bent om bij te dragen aan de koers van een land.’ Wat racisme betreft: ‘Tot 1865 was er slavernij, pas een eeuw later werd de burgerrechtenwet getekend en ook vandaag de dag is racisme in Amerika aan de orde. In dat klimaat maakten de meeste presidenten zich ook schuldig aan racistische uitspraken.’
Prostituees smokkelen
Hetzelfde geldt voor seksisme. ‘Bill Clinton lag onder vuur door zijn affaire met Monica Lewinsky, maar dat was alleen omdat hij erover jokte onder ede en omdat ze een stagiair was die ver onder hem in rang stond.’ Pas sinds MeToo worden de seksschandalen van politici serieuzer genomen. ‘Een president als Kennedy trok zich daar weinig van aan. Met behulp van de geheime dienst smokkelde hij prostituees die de maffia voor hem regelde het Witte Huis in. En Thomas Jefferson misbruikte zijn macht door een verhouding aan te gaan met zijn slavin Sally Hemings, met wie hij zelfs meerdere kinderen kreeg.’
Van der Heiden kijkt ook naar de psychische gesteldheid van Amerikaanse presidenten. Alleen van Nixon is bekend dat hij ooit een psychiater bezocht. Net als Kennedy combineerde hij medicatie met flinke hoeveelheden alcohol en dat had in beide gevallen grote gevolgen op hun beslissingen. ‘Bij Kennedy speelde het mee in zijn drang naar vrouwen, maar mogelijk ook in zijn afhandeling van de Cubacrisis. Dat had makkelijk diplomatiek opgelost kunnen worden, maar Kennedy wilde zijn spierballen tonen. Nixon, op zijn beurt, beval ooit een atoomaanval op Noord-Korea. Minister Kissinger van buitenlandse zaken wachtte wijselijk een nachtje met uitvoer van dat bevel.’
Van andere presidenten, onder wie Trump, wordt gezegd dat ze al tijdens hun presidentschap aan de ziekte van Alzheimer leden. ‘Vooral over Reagan ging dit gerucht, maar hij ging daar geniaal mee om. “Ik heb drie problemen”, zei hij eens. “Een is dat ik zo vergeetachtig ben en de andere twee ben ik vergeten”.’
Hollywoodpolitiek
Is het typisch Amerikaans dat er zo vaak weirdo’s verkozen worden? ‘Het ligt wellicht opgesloten in het Amerikaanse kiessysteem. Vroeger werden kandidaten niet gekozen, maar naar voren geschoven door de partijbazen. Soms koste het wel 70 stemrondes om tot een beslissing te komen en dan schoven ze ineens een dark horse naar voren die er met de winst vandoor ging. Op die manier werd Franklin Pierce in 1837 president. Zijn zoontje was jong overleden en dat trof hem en zijn vrouw flink. Waar zijn vrouw zwaar gelovig in zwarte gewaden door het Witte Huis schuifelde, raakte de depressieve Pierce aan de drank.’
‘Tegenwoordig zie je door de massale media-aandacht allerlei vreemde vogels met populistische uitspraken tussen de presidentskandidaten. Het zit ook een beetje in de Amerikaanse volksaard, die Hollywoodpolitiek. Alles wat de president doet, wordt breed uitgemeten.’
Tegelijkertijd hangt de gekte samen met macht. ‘Je zou ook zo’n boek kunnen maken over de Russische president Poetin en zijn voorganger Jeltsin. Over Duitsland dan weer niet. Daar heeft de president nauwelijks macht en bondskanselier Merkel is misschien wat saai, maar zeker geen weirdo.’
Meest Trumpiaans
Als meest Trumpiaanse president noemt Van der Heiden Lyndon B. Johnson. ‘Een enorm lompe boer uit Texas, die onder Kennedy vooral was aangesteld als vicepresident om kiezers te trekken in de zuidelijke staten. Na de moord op Kennedy was hij plots president. Hij greep in bijzijn van zijn echtgenote vrouwen bij hun kruis en riep assistenten naar het toilet om brieven te dicteren terwijl hij zat te poepen. Allemaal om zijn macht te tonen. Tegelijkertijd was hij door zijn jarenlange ervaring in de senaat zeer besluitvaardig. Zo werden tijdens zijn presidentschap de Burgerrechtenwetten ondertekend, iets wat Kennedy niet was gelukt. Tegelijkertijd bleef hij wel het woord “niggers” in de mond nemen.’
En de volgende weirdo? ‘Als Trump wint, weten we wat ons te wachten staat, maar op Joe Biden valt relatief weinig aan te merken. Hij is vooral onhandig, verspreekt zich geregeld. Een beetje zoals Gerald Ford die het over Ohio had terwijl hij in Iowa sprak. Critici zullen dat gaan wijten aan Bidens hoge leeftijd en wellicht ook suggereren dat hij dementerend is. Biden werd ook beschuldigd van seksueel misbruik, maar die beschuldigen zijn vlot doodgeslagen nadat hij zei dat hij de zaak zorgvuldig onderzocht wilde zien. Op dat gebied heeft hij voor Amerikaanse begrippen een schone lei.’
Peter van der Heiden | Weirdo’s in het Witte huis. Donald Trump en zijn zonderlinge voorgangers | Boom uitgevers Amsterdam.
Foto: David Everett Strickler via Unsplash.