Burger King, Vodafone en Greenpeace: grote multinationals die werven in verschillende landen en hun vacatureteksten dus in verschillende talen opstellen. Taalwetenschappers Maria den Hartog, Marjolein van Hoften en Gert-Jan Schoenmakers onderzochten hoe multinationale bedrijven werkzoekenden aanspreken in hun advertenties in het Belgisch Nederlands, Nederlands, Duits zoals gesproken in Duitsland, Europees Frans en Europees Spaans. ‘In het Nederlands, Belgisch, Duits, Frans en Spaans hebben sprekers de keuze tussen formele en informele aanspreekvormen’, legt Den Hartog uit. ‘In het Nederlands moeten sprekers bijvoorbeeld kiezen tussen het formele ‘u’ en het informele ‘jij’. We weten uit eerder onderzoek dat Belgisch Nederlands, Nederlands en Spaans vooral naar de informele vorm neigen, terwijl Duits en Frans eerder de formele vorm gebruiken.’
Voorkeur voor formeel of informeel
Hoe werkt dat in de vacatureteksten van multinationals? Om daarachter te komen, verzamelden de onderzoekers 485 vacatureteksten van bedrijven die werven in de vijf verschillende talen. ‘We weten dat sociale kring een belangrijke factor is voor de keuze voor een formele of informele aanspreekvorm in deze talen’, zegt Maria den Hartog. ‘Vooral in het Duits en Frans is er een sterke tendens om alleen voor familie en vrienden de informele vorm te gebruiken. Voor vreemden en kennissen wordt de formele vorm gebruikt.’ Aangezien een bedrijf en de werkzoekende elkaar niet kennen, verwachtten Den Hartog en haar collega’s dat in het Frans en Duits de formele vorm gebruikt wordt in de vacatures. In het Spaans, Nederlands en Belgisch Nederlands heeft juist de informele vorm over het algemeen de voorkeur. De onderzoekers verwachtten daarom dat dat ook in de vacatures te zien zou zijn.
Iets raars in het Duits
Voor het Belgisch Nederlands, Nederlands, Spaans en Frans kwamen de verwachtingen uit. In de Nederlandse, Belgisch Nederlandse en Spaanse vacatureteksten domineerde de informele aanspreekvorm gebruikt. In het Frans werd inderdaad bijna alleen de formele vorm gebruikt. ‘Maar in het Duits vonden we iets raars’, zegt Den Hartog. ‘Er was geen duidelijke voorkeur voor de formele of informele vorm.’ Sommige bedrijven kozen ervoor om de potentiële rekruten aan te spreken met ‘du’, en andere bedrijven kozen voor het meer conservatieve ‘Sie’.
Wellicht is de informele vorm in de Duitstalige vacaturetekst het resultaat van bedrijfsbeleid om werkzoekenden informeel aan te spreken? ‘Misschien, maar dat zou dan niet verklaren waarom in de Franse vacatureteksten van diezelfde bedrijven wel de formele vorm wordt gebruikt’, zegt Den Hartog. ‘Het zou kunnen dat de formele voorkeur in het Frans zo sterk dat het bedrijfsbeleid ervoor aan de kant geschoven wordt, en dat er in het Duits momenteel een verschuiving gaande is van de formele naar de informele vorm. Dat zou betekenen dat het aanspreken van vreemden in het Duits misschien niet zo eenvoudig meer is als het ooit was.’
Vriendelijk en benaderbaar zijn
Het onderzoek van Den Hartog en haar collega’s geeft meer inzicht in de keuze voor aanspreekvormen door multinationale bedrijven. Als werkzoekenden personeelsadvertenties bekijken, zijn ze vreemden voor het bedrijf dat hen aanspreekt. Een formele aanspreekvorm is dan het meest voor de hand liggend. Maar dat was in de teksten die Den Hartog en haar collega’s onderzochten alleen voor het Frans zo. ‘We denken dat de keuze voor de informele vorm een bewuste poging is van bepaalde bedrijven om benaderbaar en vriendelijk over te komen’, zegt Den Hartog. ‘Het is goed om je bewust te zijn van dit soort verschillen tussen talen. Die kennis is bijzonder relevant voor bijvoorbeeld interculturele bedrijfscommunicatie.’
Het volledige artikel Pronouns of address in recruitment advertisements from multinational companies lees je hier.
Foto: Christina @ wocintechchat.com via Unsplash