1999: Anne Cutler wint als eerste vrouw de ‘Nederlandse Nobelprijs’
Anne Cutler (1945-2022) studeert psychologie en Duits aan de University of Melbourne. Na haar afstuderen gaat ze aan de slag als universitair docent Duits. Als haar belangstelling hiervoor verflauwt vertrekt ze vertrekt naar de Verenigde Staten om zich bezig te houden met het gloednieuwe vakgebied psycholinguïstiek. Ze promoveert aan de University of Texas in Austin op een proefschrift met de titel Sentence stress and sentence comprehension.
Cutler en Jacques Mehler, een van de grondleggers van de psycholinguïstiek, maken vervolgens naam door af te rekenen met de gangbare opvatting dat iedereen over de hele wereld op dezelfde manier taal leert. Experimenten met Frans en Engels sprekende proefpersonen leiden tot de ontdekking dat er twee taalgroepen bestaan, op basis van splitsing van gesproken teksten in lettergrepen (syllabetellend en klemtoontellend). Hun publicatie hierover in Nature (A Language-Specific Comprehension Strategy) betekent een enorme koerswijziging in de psycholinguïstiek. In de jaren erop laat het tweetal zien hoe de tweedeling doorwerkt in de manier waarop kinderen een taal leren. Hersenen blijken niet in elke moedertaal op eenzelfde manier taal te verwerken, de omgeving waarin een kind geboren wordt en de taal die daar wordt gesproken blijkt bepalend.
In 1993 wordt Cutler in Nijmegen benoemd tot hoogleraar Vergelijkende taalpsychologie en aangesteld als directeur van het Nijmeegse Max Planckinstituut. Voor haar baanbrekend onderzoek naar de mechanismes achter spraak- en klankherkenning ontvangt ze in 1999 de Spinozaprijs. Met het hieraan verbonden geldbedrag richt ze een laboratorium in waarin ze bij jonge kinderen de hersenactiviteit kan nagaan bij taalexperimenten. Dit groeit uit tot het Baby and Child Research Center, een inmiddels wereldwijd toonaangevend centrum waarin taalkundigen samenwerken met psychologen, neuropsychologen en de psycholinguïsten van het Max Planckinstituut. Juist deze multidisciplinaire aanpak heeft geleid tot nieuwe wetenschappelijke inzichten, die verder reiken dan alleen het aanleren van taal.
Tekst: Peter Zunneberg. Foto: opening RK Universiteit Nijmegen, 17 oktober 1923