Programma
Bijeenkomst 1 - dinsdag 5 november (19.30 - 21.15 uur)
Democratie als oud zeer – prof. dr. Marc De Kesel
Van bij haar ontstaan in de antieke oudheid is democratie steeds gevoelig geweest voor crisissen en tegenkrachten van binnenuit. Dit inleidend college laat zien hoe de democratie haar hele geschiedenis lang ook en vooral met zichzelf heeft geworsteld. In die worsteling ligt juist haar grootheid, zo luidt de stelling. Voor wie de crisis van de democratie in de twintigste eeuw wil begrijpen, is dit historisch perspectief onontbeerlijk. En het werpt een welkom licht op de achtergronden van de huidige crisis waarmee het democratisch gedachtengoed wereldwijd te kampen heeft.
Bijeenkomst 2 - dinsdag 12 november (19.30 - 21.15 uur)
Democratie als twist – mr. Joris Backer
Bij twist denken we aan debat en tegenspraak, concurrerende visies op basis van mensbeelden en politieke strijd om de gunst van de kiezers. Daarbij kan een dynamiek ontstaan waarin twist een botsing wordt en zelfs vijandschap. De democratie kan door meerderheidstirannie of uitholling van de rechtsstaat zijn eigen onttakeling veroorzaken. De dilemma’s kunnen we beter in beeld brengen door de geschriften van Alexis de Tocqueville (1805 -1859) te raadplegen. Welke deugden kunnen de kwetsbaarheid van democratie compenseren? Wat kunnen we hiervan leren voor ons inzicht in de actuele politieke ontwikkelingen in Nederland? In dit college zullen ook andere auteurs, zoals Claude Lefort en Pierre Manent, aan bod komen die op de ideeën van De Tocqueville hebben voortgebouwd. Hoe kan twist positief en negatief geduid worden in de democratie als een symbolische orde?
Bijeenkomst 3 - dinsdag 19 november (19.30 - 21.15 uur)
Democratie als (R)evolutie – prof. dr. Sophie van Bijsterveld
‘Change!’ is een slogan waarmee politici en partijen meer dan eens verkiezingen ingaan. Inherent aan democratie is inderdaad de belofte dat politieke verandering mogelijk is. Wat voor verandering? De moderne democratie draagt een revolutionaire erfenis mee. Zij is gegrond in de grote Revoluties van de achttiende eeuw, de Amerikaanse van 1776 en de Franse van 1789. Wat is de link tussen die revolutionaire veranderingen en het huidige ongeduld met de ‘smalle marges’ van democratische politiek? In dit college staan twee tijdgenoten van de grote achttiende-eeuwse Revoluties centraal die fundamenteel tegengestelde opvattingen hadden over verandering: Edmund Burke (1729 – 1779) en Thomas Paine (1737 – 1809). Zijn hun ideeën herkenbaar in onze democratische politiek en ons democratisch bestuur?
Bijeenkomst 4 - dinsdag 26 november (19.30 - 21.15 uur)
Democratie als deugd – mr. Joris Backer
In dit college gaan we dieper in op de gedachte van de deugd aan de hand van Alexis de Tocqueville (1805 -1859). Hij was de eerste denker/schrijver/politicus die de democratie in praktijk op de schaal van een land waarnam, beschreef en er zelf aan deelnam. In zijn geschriften komen deugd en religie aan de orde. Hoe verhouden die zich tot elkaar? Is het burgerschap dat De Tocqueville als de basis van de democratie beschouwde uit de tijd of eigenlijk modern? Hoe kan zijn inzicht in de rol van de deugdzame burger vorm krijgen in onze tijd? De Franse denker formuleerde ook een opdracht aan hen die leiding geven: ‘om de democratie te onderrichten’ en ‘haar blinde instincten door kennis van ware belangen’ te vervangen. Wat betekent dat in deze tijd? Wordt een dergelijke opdracht wenselijk gevonden of juist achterhaald? Hoe kunnen we deze inzichten relateren aan het maatschappelijke onbehagen en welke antwoorden kunnen we formuleren?
Bijeenkomst 5 - dinsdag 3 december (19.30 - 21.15 uur)
Democratie als contract – prof. dr. Marc De Kesel
Ons moderne politieke bestel is gebaseerd op wat de geschiedenis is ingegaan als ’het sociaal contract’. In momenten van crisis grijpen politici ook vandaag nog terug naar dat ‘contract’ en nemen het zo nodig tot uitgangspunt bij het oprichten van een nieuwe politieke partij. In dit afsluitend college gaan we de moderne herkomst na van ‘het sociaal contract’, zoals het in de vroege moderniteit door Jean-Jacques Rousseau en Thomas Hobbes werd geformuleerd. Het verschil tussen deze twee modellen van ‘sociaal contract’ werkt door tot in onze eenentwintigste-eeuwse politiek. Vanuit dit perspectief laat het college een nieuw licht schijnen op discussies die, bewust of onbewust, meespelen in de heersende democratische crisis.
