Aan het begin van de oorlog bood een symbolische concessie aan Rusland misschien nog uitkomst, zegt Verbeek. ‘Bijvoorbeeld de belofte dat Oekraïne nooit lid zou worden van de NAVO. Maar op dat voorstel zijn de Russen niet eens ingegaan. Inmiddels is de relatie met Rusland zo beschadigd, dat er binnen het Westen nauwelijks animo is om überhaupt nog concessies te doen.’
Grote verklaring
De vraag is ook, zegt de politicoloog, welke permanente oplossing Rusland zelf voor ogen heeft. ‘Wat zijn zij bereid om in te leveren? Ik zie ze de Krim of de Donbas nog niet opgeven. Daar hebben ze qua geopolitiek of onderhandelingskracht geen enkel belang bij.’ We weten sowieso nog steeds niet goed wat Rusland wil, benadrukt de hoogleraar. ‘Dat is een van de dingen die mij verrast hebben de afgelopen maanden: we missen nog altijd de grote verklaring waaróm Poetin Oekraïne is binnengevallen. Tenzij je gelooft dat hij de grenzen van de oude Sovjet-Unie wil herstellen. Ik heb verder geen bewijs voor of tegen dat idee – dat is dus juist het gekke. We weten het niet.’ Het verbaast hem ook dat westerse landen evengoed niet publiekelijk praten over hun doelen in Oekraïne. ‘Wat wil het Westen? Een staakt-het-vuren en terug naar de situatie van begin februari, een teruggave van de Krim aan Oekraïne en terug naar de situatie van voor 2014, of iets heel anders?’
Verschuiving
In de opstelling van westerse landen ziet Verbeek wel een verschuiving: de NAVO bereidt zich erop voor om Oekraïne maanden, of zelfs nog jaren te steunen. ‘De Amerikaanse staatssecretaris van Defensie zegt dat men Oekraïne dusdanig wil gaan bewapenen, dat Rusland zich de komende vijftien jaar geen nieuwe militaire ‘avonturen’ kan veroorloven. Dat betekent een langdurige proxy war op het grondgebied van Oekraïne: legers graven zich in en vluchtelingen kunnen nog jaren niet terug naar huis.’
De Russen staan er militair gezien slecht voor – althans, slechter dan ze hadden verwacht. Op korte termijn biedt dat kansen op een staakt-het-vuren. ‘Maar dan zal er toch iets van een concessie richting Rusland gedaan moeten worden.’ En wat dat op lange termijn betekent voor vrede en veiligheid in Oekraïne, is iets heel anders.
Gerichte sancties
Kunnen we Rusland aan de onderhandelingstafel krijgen met gerichte sancties tegen oligarchen en Poetins inner circle? Verbeek: ‘Als dat het doel was, is dat nog niet bereikt. Daarmee wil ik niet zeggen dat je het níét moet doen, want sancties zijn belangrijke symbolische maatregelen.’
Je kunt je natuurlijk afvragen of we er überhaupt nog op kunnen vertrouwen dat Rusland zijn afspraken nakomt. ‘Maar, zonder over te willen komen als verdediger van Poetin: zo denkt Rusland ook over ons. Vóór 2008 hintte de NAVO erop dat Oekraïne zich op termijn zou kunnen aansluiten. Dat is voor veel Russen een teken dat juist het Westen niet te vertrouwen is als het aankomt op de neutraliteit van Oekraïne en andere grenslanden.’
Derde wereldoorlog
Sommige landen, waaronder China, hebben Rusland niet veroordeeld in VN-vergaderingen. Hoe moeten we dat zien? ‘China is een grote belanghebbende in dit conflict’, knikt Verbeek. ‘Een deel van hun handelsroutes, waar ze de afgelopen jaren miljarden in hebben geïnvesteerd, loopt door Rusland. Het voortslepen van de oorlog in Oekraïne levert China dus economische schade op. Aan de andere kant is militaire verzwakking van Rusland een kans om de Chinese aanwezigheid in Midden-Azië te versterken.’ Tegelijkertijd, besluit Verbeek, moeten we beseffen dat veel zuidelijke landen deze oorlog zien als een regionaal conflict tussen noordelijke Europese staten. ‘Dat dit het mogelijke begin is van een derde wereldoorlog, is een eurocentrische gedachte.’
Dit artikel verscheen eerder in Radboud Magazine #72. Foto: Wikimedia Commons
