De Onderwijsdagen

Ze heeft de eer om dit jaar De Onderwijsdagen af te trappen. Marit Rensink, binnen de Radboud Universiteit coördinator bij het Teaching and Learning Center, verzorgt op maandag 18 maart samen met haar parallel-collega’s van de HAN en ROC Nijmegen de openingstalkshow ‘Onderwijskoffie: het belang van netwerken’. Doel is om niet alleen te leren van elkaar, maar vooral mét elkaar.

‘Want we staan als maatschappij voor complexe vraagstukken, waarvoor samenwerkingen tussen allerlei disciplines steeds belangrijker worden. Daarom is het noodzakelijk dat jonge mensen tijdens hun opleiding al leren om over hun eigen grenzen heen te kijken en met studenten van andere onderwijsinstellingen samen te werken. Daar hebben docenten een belangrijke rol in: ook voor hen is de samenwerking met collega’s van andere onderwijsinstellingen essentieel. Niet alleen om te leren van elkaar, maar juist ook om in de toekomst te leren mét elkaar.

Tijdens de talkshow in de docentenlounge ga ik, in een cafésetting, samen met mijn parallel-collega’s Erik Heijmans van de HAN en Irene Wannet van het ROC in gesprek over de vraag waarom netwerken en kennisuitwisseling zo belangrijk is. Erik is op de hogeschool bezig met de oprichting van een Center for Teaching and Learning, Irene coördineert de opstart van zo’n zelfde center op het ROC. Graag willen we in de talkshow vertellen dat we alle drie met zo’n center een knooppunt hebben, waar docenten terecht kunnen als zij over een specifiek onderwerp contact met docenten van de andere onderwijsinstellingen willen. Daarnaast willen we het belang van netwerken en interdisciplinair onderwijs benadrukken. Dat doen we onder andere door de bestaande alliantie tussen de universiteit en hogeschool toe te lichten, met de ambitie om iedere student ten minste eenmaal tijdens de studie in aanraking te laten komen met een student van het andere instituut.

De talkshow is met publiek, waardoor ik interactie met de zaal verwacht. Daarnaast zijn we ook live te volgen via Microsoft Teams. Het mooie aan De Onderwijsdagen vind ik dat we als onderwijsinstellingen via kruisbestuiving van elkaar kunnen leren. Zelf richt ik me met name op de professionalisering van de docent en de ontwikkeling van het onderwijs. Vandaar dat ik, kijkend naar het programma, vooral nieuwsgierig ben naar de warming-up en keynote met experience designer Nils Roemen, die woensdag 20 maart ingaat op het gebruik van prikkelende design in onderwijs en de invloed van Artificial Intelligence (AI). Verder heb ik me al aangemeld voor het onderwijsdiner op donderdagavond 21 maart bij het ROC, waar we op een informele en laagdrempelige manier kennis en ervaringen van docenten kunnen uitwisselen. Dat kan gaan over allerlei werkvormen, de inzet van tools, gespreksvormen en onderzoek naar onderwijs. Er gebeurt veel op alle drie de instellingen: ontzettend waardevol dat we tijdens De Onderwijsdagen alle kennis kunnen bundelen en van elkaar kunnen leren. Het programma biedt dus voor ieder wat wils.’
 

Doelgericht met een groep studenten in korte tijd nieuwe ideeën opdoen, zonder te verzanden in afwijkende discussies. Nanne Migchels, universitair docent Marketing aan de Radboud Universiteit, gaat tijdens De Onderwijsdagen aantonen dat het kan. Dat doet hij met de workshop ‘Vol gas in actie: Hackaton als leermiddel en brug naar de praktijk’.

 ‘Want je kunt als docent meer bereiken door ruimer te kijken dan enkel naar de gebruikelijke onderwijsvormen. De huidige studenten hebben namelijk, los van de hoor- en werkcolleges, meer variatie en werkvormen nodig. Een Hackaton kan zo’n werkvorm zijn. Met een Hackaton breng je een aantal mensen in dezelfde ruimte en bied je hen een structuur, met een maximale tijdsduur, aan om ze op een niet-gebruikelijke manier naar hetzelfde probleem te laten kijken. Zo kan het bijvoorbeeld helpen om aan de aanwezigen te vragen wat hun persoonlijke definitie van het betreffende probleem is. Die variatie aan definities maakt het vervolgens mogelijk om ‘Out of the box’ te denken en breder naar een grotere verscheidenheid aan oplossingen te zoeken. In Nederland zijn we gewend om ons meteen te focussen op het eens worden over de oplossingsrichting, in plaats van eerst alle oplossingsopties in kaart te brengen. Bij een Hackaton draaien we die volgorde dus om: eerst uitsluitend ideeën genereren en pas daarna bepalen wat een mogelijke oplossingsrichting zou kunnen zijn. 
 
Met een Hackaton is het voor docenten mogelijk om de betrokkenheid van studenten bij een onderwerp te vergroten. Ook is het een werkvorm waarmee je op een andere manier creativiteit kunt aanwenden. Zelf pas ik regelmatig in het onderwijs Hackatons toe. Dat doe ik in het vak Business Development, onderdeel van de master Innovatie en Ondernemerschap. Zo laat ik daarin op mijn verzoek bedrijven of maatschappelijke partners aanhaken om een probleem in te brengen, waarna ik bijvoorbeeld gedurende een dag(deel) met studenten aan de slag ga met het bedenken van creatieve ideeën en oplossingen. De tijdsdruk zorgt ervoor dat je niet eindeloos over ideeën gaat discussiëren. Het is mooi om studenten vervolgens in de afgesproken tijdsduur continu geconcentreerd te zien en een bijdrage te zien leveren. Dat brengt een succesbeleving teweeg. Tijdens De Onderwijsdagen leg ik in mijn interactieve workshop uit wat een Hackaton precies inhoudt, wat mijn ervaringen ermee zijn en bied ik een template met stappen aan hoe je in het onderwijs een Hackaton kunt toepassen. Daarbij licht ik ook toe waarom bij een Hackaton met name de aansturing belangrijk is. 
 
Voor mij wordt dit de tweede keer dat ik aan De Onderwijsdagen deelneem. Volgens mij is het ontzettend waardevol dat we de mogelijkheid krijgen om bij collega-docenten over de heg te kijken en te leren van hun kennis en ervaringen. Het is voor ons als docenten essentieel om onze kennis up-to-date te houden en voortdurend nieuwe inzichten op te doen. Kijkend naar het programma van dit jaar vind ik met name de workshop over gamification en de onderdelen over Artificial Intelligence (AI) interessant. De wereld verandert en daar moeten we als docenten in mee. De ontwikkelingen bij bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie gaan ontzettend snel. Wanneer je als docent nu niet over de gevolgen ervan nadenkt, dan is je onderwijsonderwerp over enkele jaren niet meer relevant. Innovaties in het onderwijs zijn nu dus belangrijker dan ooit.’ 

Nanne Migchels is één van de genomineerden voor de universitaire onderwijsprijzen, die op 20 maart worden uitgereikt tijdens de Onderwijsdagen.

Hoe stimuleer je de ontwikkeling van wendbaarheid bij studenten, zodat ze in de praktijk met nieuwe, ongebruikelijke en complexe situaties kunnen omgaan? Daarover gaat tijdens De Onderwijsdagen de workshop 'De ontwikkeling van wendbaarheid door werkplekleren in het hoger onderwijs’, die gepland staat op dinsdag 19 maart. Wietske Kuijer-Siebelink, lector responsief beroepsonderwijs aan de HAN en onderzoeker bij Radboudumc Health Academy, vertelt er samen met Tanja Tankink, senior onderwijskundig adviseur bij de HAN, meer over.

Wietske: ‘Het gebeurt steeds vaker dat je in het werkzame leven met nieuwe en onverwachte situaties te maken krijgt. Situaties, waar je tijdens je opleiding niet of nauwelijks op bent voorbereid, waarin geen protocollen of richtlijnen voorhanden zijn, maar waarin je toch dient te handelen. De afgelopen vier jaar zijn we samen met verschillende hoger onderwijsinstellingen in het onderzoeksprogramma Adapt at Work nagegaan hoe studenten die wendbaarheid kunnen ontwikkelen in werk-gerelateerde contexten.’
Tanja: ‘Uit dat onderzoek blijkt onder andere dat je de ontwikkeling van die wendbaarheid kunt stimuleren door te werken met ‘open eind’-opdrachten, door passende begeleiding te bieden en door bewust in te zetten op leren (van ) samenwerken. Die inzichten vertalen we naar praktische tools, die je als docent kunt toepassen, samen met studenten . Tijdens onze interactieve workshop lichten we niet alleen de inhoud en het belang van wendbaarheid toe, maar gaan we ook met één van die tools aan de slag.’

Wietske: ‘Ontwikkelen van wendbaarheid vraagt van docenten een andere rol en een nieuwe manier van begeleiden. Je bent bij het werken aan complexe vraagstukken namelijk niet meer de enige expert. Neem als voorbeeld de gezondheidszorg: er zijn steeds meer patiënten met complexe problematiek, waarvoor niet meer één oplossing gewenst is maar een mix van kennis en kunde. Daarvoor moet je niet alleen kunnen samenwerken, maar ook kunnen handelen op basis van inbreng van andermans kennis en kunde en daarin soms nieuwe manieren van werken ontwikkelen. Denk verder aan de opkomst van Artificial Intelligence (AI), dat impact heeft op verschillende beroepen. Wat betekent dat en hoe ga je ermee om?’.

Tanja: ‘Bij werkplekleren zitten studenten niet meer uitsluitend in de studentrol: ze zijn aan het werk in de rol als professional, afhankelijk van het vraagstuk vaak interdisciplinair en altijd in interactie met stakeholders. Ook dat vraagt wendbaarheid. Om hen daarbij te ondersteunen, hebben onderwijsteams aandacht nodig voor de kenmerken van de leerwerkomgeving en taakkenmerken in relatie tot de begeleiding om wendbaarheid te stimuleren.’ 

Wietske: ‘Hoewel het onderzoeksprogramma Adapt at Work zich op het hoger onderwijs richt, zijn ook docenten van het mbo bij onze workshop welkom. Het lijkt me interessant om met elkaar de dialoog aan te gaan, aangezien hun studenten in de praktijk eveneens nieuwe, ongebruikelijke en soms ook complexe vraagstukken tegenkomen. Tijdens De Onderwijsdagen draait het om het leren van, met en over elkaar, vanuit verschillende onderwijsinstellingen en sectoren. Kijkend naar de andere workshops spreekt mij de workshop ‘PACE’ aan: over een toekomstbestendig opleidingsconcept voor zorgopleidingen. Verder bieden de dagen een mooie gelegenheid om de onderwijssamenwerking in de regio te verstevigen en verbindingen te leggen met het werkveld.’
Tanja: ‘Het mooie aan De Onderwijsdagen is dat de organisatie ervan gezamenlijk gebeurt door de universiteit, het hbo en het mbo. Het programma staat dichtbij de context van de verschillende onderwijsinstellingen, waardoor kennis betekenisvol gedeeld wordt en nieuwe verbindingen ontstaan. Verbindingen die je kunt meenemen in je onderwijs van morgen.’

Het kan een enorme uitdaging zijn. Hoe laat je als medewerker in het onderwijs aan het eind van de dag je werk los en hoe kom je tot rust? Louise Hendriks, consulent passend onderwijs aan ROC Nijmegen, laat het je tijdens De Onderwijsdagen ervaren. Dat doet ze op dinsdagochtend 19 maart met haar workshop ‘ Een toekomst in balans’, waarin ze je kennis laat maken met Yoga Nidra.

‘Het onderwijs is een wereld vol prikkels. Kennis opdoen, kennis overbrengen en voortdurend in contact staan met studenten. Neem daarbij de hoge verwachtingen en de hoeveelheid aan keuzes, die tot spanning en stress kunnen leiden. Het is daarom belangrijk te leren om even stil te staan, jezelf regelmatig een moment van rust te gunnen. Dat is niet eenvoudig, want tegenwoordig gaat iedereen alsmaar door. Door naar deze workshop te komen, plan je een bewust moment van rust in voor je lichaam en geest. 

Dat doe je door volledig in ontspanning te gaan. Yoga Nidra kan daarbij ondersteunen. Dat is een bijzondere vorm van yoga, waarin je op je rug op een matje ligt en je het jezelf comfortabel maakt met een kussen onder je nek en een warme deken over je heen. In de workshop neem ik je met mijn stem systematisch mee naar een diepe ontspanning, waarin je jouw aandacht verlegt en je jouw autonome zenuwstelsel kalmeert. Dat kan helpen om gedachten los te laten en in het hier en nu te komen. Daarbij maak ik in de workshop ook gebruik van klankschalen , die na het aanslaan ervan een diep geluid en trilling produceren. Daarmee kunnen blokkades worden losgetrild, wat bijdraagt aan het zelfhelend vermogen van het lichaam. 
 
Een sessie Yoga Nidra staat ongeveer gelijk aan vier uur slaap, waardoor de kans groot is dat je jezelf na afloop opgeladen voelt en nieuwe energie hebt. Het belang van rust en ontspanning wordt in deze drukke maatschappij namelijk steeds belangrijker. Vandaar dat hier tijdens De Onderwijsdagen aandacht voor is. Zelf doe ik elke dag Yoga  
Nidra, daar laad ik telkens enorm van op. Dat helpt me om weer steeds nieuwe energie te krijgen en mijn werk als consulent passend onderwijs te doen. Vanuit mijn behoefte aan rust heb ik een cursus Yoga Nidra gedaan, waardoor ik bevoegd ben om ontspanningsworkshops te geven. Tijdens De Onderwijsdagen wil ik deelnemers met Yoga Nidra kennis laten maken en het laten ervaren. Het is een methode die je middels podcasts vervolgens ook heel laagdrempelig thuis kunt doen. Hoe vaker je het beoefent, hoe makkelijker je in de staat van ontspanning kunt komen.’ 

Er valt nog genoeg te ontdekken om het onderwijs te verrijken. Mark Graner, bij de Radboud Universiteit teamlid van Educational Design & Technology binnen Education Support, hoopt docenten tijdens De Onderwijsdagen nieuwe inzichten te bieden. Dat doet hij met de workshop ‘Pimp Your PowerPoint’ en met een sessie over de inzet van spelelementen in het onderwijs.

'Misschien herken je het wel: een PowerPoint met veel sheets, gevuld met uitgebreide teksten. Vaak is de gedachte daarachter om de presentatie ook als naslagwerk te laten dienen, voor studenten die niet bij het college aanwezig kunnen zijn. Een begrijpelijke redenering, al leiden zulke sheets af van je verhaal. Je komt als docent of onderzoeker meer tot je recht als je presentatie op de achtergrond jouw verhaal ondersteunt. Gebruik van meer beeld en minder tekst helpt daarbij. Maar hoe pak je dat concreet aan? In de workshop ‘Pimp Your PowerPoint’ krijg je praktische handvatten om anders met de inhoud van je presentatie om te gaan, aan de hand van onderwerpen zoals contrast en kleurgebruik. Dit alles om de aandacht van je publiek positief te beïnvloeden en je verhaal optimaal over te brengen.

Verder maak ik deel uit van de special interestgroep Games & Education. Tijdens De Onderwijsdagen verzorgen we met z’n vieren, rondom het rondetafelgesprek op woensdag 20 maart, sessies over de inzet van bord- en kaartspellen in het onderwijs. We hebben dan spellen klaarliggen om te spelen en te bespreken. Dat zijn deels bestaande bordspellen, deels bordspellen die specifiek voor het onderwijs ontwikkeld zijn. Het gebruik van spellen kan helpen om nieuwe inzichten te krijgen, in bijvoorbeeld groepsdynamiek, of beter begrip van complexe zaken zoals democratie of duurzaamheid. Als special interestgroep willen we laten zien hoe je spelconcepten in je onderwijs kunt verweven en jou als docent daarmee op weg helpen.

Voor mij wordt dit het tweede jaar dat ik bij De Onderwijsdagen ben. Vorig jaar heb ik ervaren dat je er laagdrempelig en snel nieuwe inzichten kunt opdoen en dat de workshops je helpen om daar in de praktijk daadwerkelijk een vervolg aan te geven. Kijkend naar het programma dit jaar lijkt mij onder meer de nieuwe minor ‘Energy Innovations: een planetair perspectief op uitdagend leren’ interessant, net als de workshop ‘Kunst als aanjager van docentontwikkeling’. Ik laat me graag verrassen, ben met name nieuwsgierig naar thema’s die uniek en actueel zijn. Met ons Team Educational Design & Technology werken we voor alle faculteiten om met docenten tot creatieve en innovatieve onderwijsproducten te komen. De Onderwijsdagen helpen daarbij.’